/
صفحه اصلی
/
خبرخوان
/
ارتباط با ما
/
¤ ۱۳۹۷ شنبه ۲۹ دي
تاریخ ارسال:۱۳۹۳ شنبه ۸ آذر
چاپ خبر
سلسله مباحث سبک زندگی ایرانی اسلامی در جمع اساتید دانشگاه کاشان - جلسه سی و یکم از واژه سبک زندگی برای توصیف شرایط زندگی انسان استفاده می‌شود و مجموعه‌ای از طرز تلقی‌ها، ارزش‌ها، شیوه‌های رفتار، حالت‌ها و سلیقه‌ها در هر چیزی را در برمی‌گیرد. در بیشتر مواقع مجموعه عناصر سبک زندگی در یک‌جا جمع می‌شوند و افراد در یک سبک زندگی مشترک می‌شوند.
بسم الله الرحمن الرحيم
الحمدلله رب العالمين و الصلاة و السلام علي سيدنا و نبينا أبي القاسم المصطفي محمد صلي الله عليه و آله و علي آله الطيبين الطاهرين.

خداي سبحان را شاکر هستيم که مجدداً در سال تحصيلي 94-93 توفيق عطا فرمود که بنده در محضر اساتيد باشم، آقايان و خانمها. در ادامه سلسله بحثهايي که داشتيم، چون نکته‌ايي را که در آغاز بحث به آن اشاره داشتيم سلامت جامعه، امنيت جامعه، اقتدار جامعه، انسجام جامعه، بهم پيوستگي جامعه در گرو خانواده است، چون جامعه يک امر حقيقي و واقعي نيست. جامعه يک امر انتزاعي است. از اجتماع خانواده‌ها جامعه به وجود مي‌آيد. آحاد و افراد وقتي در کنار هم قرار مي‌گيرند جامعه تشکيل مي‌شود. پس سلامت جمع به سلامت فرد بستگي دارد. گفته شد که اگر خانواده بخواهد سالم باشد، ازدواج بايد بر مباني و موازين تعريف شده باشد، اگر انتخاب همسر به خوبي انجام نشود آن خانواده به سرانجام نخواهد رسيد و اگر هم ادامه يابد همه آن مشاجره خواهد بود. يکي از مباحث خانواده بحث فرزنداني است که والدين آنها يا از هم جدا شده يا پدر از دنيا مي‌رود که اين عنوان در آيات قرآن و در روايات به عنوان يتيم مطرح شده است و آيات متعددي هم در قرآن در مورد فقه اموال ايتام، سرپرستي آنها، مراقبت از آنها، اين يکي از مباحث مهم اجتماع بشري است، نه تنها جامعه و اسلام، الان دنيا مواجه است با ميليونها کودک بي سرپرست و آواره، کودکان کار. آماري وجود دارد که به اختصار اشاره مي‌کنم. 
براساس اعلام سازمان جهاني کار 246 ميليون کودک در جهان مشغول به کار هستند. کودکي که بايد درس بخواند به دليل جدا شدن والدين که يک سوم آنان به خودفروشي و تجارت مواد مخدر و 106 ميليون نفر ديگر به کارها سبک اشتغال دارند.
آمار رسمي سازمان جهاني کار نشان مي‌دهد که 127 ميليون کودک در آسيا، 48 ميليون نفر در آفريقا، 17/4 ميليون در آمريکاي لاتين، 5/2 ميليون کودک در کشورهاي غربي و دو ميليون در کشورهاي اروپاي شرقي کار مي‌کنند. آنچه که مربوط به ايران است براساس آمارها 380 هزار کودک ده تا چهارده ساله در سراسر کشور کار ثابت دارند و حدود 370 هزار کودک در همين سن به عنوان کارگر فصلي به کار مشغول هستند يعني بيش از 700 هزار کودک رسماً از مدار تحصيلات علمي به دليل مشکلات خانوادگي خارج شدند. 
براساس اظهارات مدير کل دفتر آسيبهاي اجتماعي سازمان بهزيستي کشور 23 هزار کودک بي سرپرست و بد سرپرست در کشور وجود دارند. 
طبق آمار سازمان بهزيستي والدين سه درصد از کودکان تحت پوشش مفقود الاثر هستند، مشخص نيست که پدر و مادر اينها چه کساني هستند و 21 درصد اين کودکان به دليل صلاحيت نداشتن والدين، 16 درصد به دليل جدايي والدين، 9 درصد به دليل زنداني شدن والدين، 9 درصد نيز باتوجه به سوء رفتار والدين در مراکز سازمان بهزيستي نگهداري مي‌شوند. 20 درصد اين کودکان به دليل فوت والدين و 3 درصد داراي بيماي صعب العلاج هستند که در خانه‌هاي کودک و نوجوان سازمان بهزيستي نگهداري مي‌شوند.
معاون حمايت و سلامت خانواده کميته امداد امام رحمه الله عليه در مورد ايتام تحت پوشش بدون حامي گفته است در حال حاضر 220 هزار نفر از ايتام تحت پوشش کميته امداد داراي حامي هستند و 28413 کودک يتيم بدون حامي که اغلب اين کودکان در استان محروم سيستان و بلوچستان هستند.
آمار کودکان در کشور رو به گسترش است، يکي از معضلات اساسي اجتماعي که جامعه ما اينک با آن روبروست و در صورت عدم پيشگيري و مهار اين پديده، اين پديده به فاجعه اجتماعي تبديل خواهد شد. وضعيت فلاکت بار کودکان کار قصه پر درد و غصه‌ايي است که دل و جان دوست داران و تلاشگران احقاق حقوق کودکان را به درد مي‌آورد. چنانچه برنامه ريزي دقيقي براساس پژوهشهاي علمي و تحقيقي براي خشکاندن ريشه‌هاي معضلات اجتماعي طراحي نشود و به اجرا درنيايد، لاجرم مي‌بايست منتظر پيامدهاي ناگوار حاصل از آن در کشور بود. 
مسئله فلسطين، سازمان ملل متحد در گزارشي اعلام کرد که جنگ اخير غزه باعث يتيم شدن 1500 کودک فلسطيني شده است. در اين گزارش آمده است حداقل 373 هزار کودک به دليل حملات اسرائيل عليه نوار غزه طي شش سال گذشته دچار مشکلات روحي و رواني شده‌اند و کودکان يتيم پس از آنکه پدر و مادر را از دست داده‌اند با نزديکان و اقوام خود زندگي مي‌کنند.
انتخاب اين موضوع و بحث به اين دليل است که يکي از مسائل مهمي که هم در فقه اسلامي و در نظام تشريعي ما و هم در نظام اجتماعي و تکويني و تربيتي اجتماعي اسلام آمده و به آن توجه شده، بحث ايتام است. جامعه به خصوص نخبگان، دانشگاهيان، حوزويان و به تدريج اقشار جامعه نسبت به تهديد بچه‌هايي که پدر و مادرشان يا از هم جدا شده و يا پدر فوت مي‌کند، آگاهي پيدا کنند که همه هماهنگ با همديگر وقتي مواجه با يک يتيم در خانواده مي‌شوند بالاخره در همه خانواده‌ها اتفاق مي‌افتد، در هر خانواده‌ايي کسي از دنيا رفته و بچه‌هاي او باقي مي‌‌مانند، همه بدانند چه نوع رابطه‌ايي را بايد با اين کودکان يتيم داشته باشند. نوع تعامل، نوع برخورد، نوع سخن گفتن و خوشبختانه اين در آيات قرآن و در روايات از اهل بيت عليهم السلام به ما رسيده مورد توجه قرار گرفته است. اين يک گزارش مقدماتي است براي اهميت بحث که امروز جامعه جهاني يکي از دردهايش ابتلاء به آمار بالاي کودکان بي سرپرست و يتيم است. 
در ابتدا بايد واژه خود يتيم را معنا نمود. يتيم را در لغت عرب گفتند انقطاع السبيل عن أبي قبل بلوغه؛ کودک که از پدر جدا شود قبل از به تکليف رسيدن يتيم گفته مي‌شود، البته در انسانها، اما در حيوانات عکس اين مسئله است که اين هم مطلبي علمي است. و في سائر الحيوانات من قبل أمه. در انسان اگر پدر از دست برود، بچه يتيم مي‌شود اما در حيوانات اگر مادر از دنيا برود، آن حيوان کوچک يتيم مي‌شود. سرّ مسئله اين است که سرپرستي حيوانات بر عهده مادر است بر خلاف انسان. 
نکته مهمتر اين است، البته امروز خدا اين نکته را به دل ما انداخت و تا امروز به اين نکته توجه پيدا نکرده بودم که از معجزات قرآن مي‌باشد. براي تقويت روحي يتيم در جامعه اسلامي خداوند سبحان رهبر امت اسلامي را يتيم کرد. اين را به هر کودک يتيمي بگويد احساس غرور مي‌کند، نگران نباشد پيامبر هم يتيم شد. اين نکته مهمي است. البته در روايات از آقا امام رضا عليه السلام و امام صادق عليه السلام سوال شده که چرا خداوند پيامبر را در طفوليت يتيم کرد؟ زماني که در شکم مادر بود پدر از دنيا رفت و زماني که هشت ساله بود مادر از دنيا رفت؟! امام صادق عليه السلالم مي‌فرمايند براي اينکه خداوند نمي‌خواست کسي بر ولي الله در روي زمين ولايت داشته باشد، چون در بر ولد ولايت دارد، جايگاه نبوت و پيامبر جايگاهي است که نبايد کسي بر آن ولايت داشته باشد، لذا پدر را قبل از تولد و مادر را بعد از تولد از دنيا بردند. اين يک نکته روانشناسي است که کودکان جامعه اسلامي به آنها تفهيم شود که شما يک وجه شباهتي با پيامبر داريد، همانطور که ما الان به مادران شهدا دلداري مي‌دهيم که شما شباهتي با حضرت زهرا سلام الله عليها داريد، مادر دو شهيد است، امام حسن و امام حسين عليهما السلام. شباهت کرديد به حضرت زينب سلام الله عليها که فرزندانش را در کربلا به شهادت رساندند. اين نکته مهم و قابل توجهي است. 
دو روايت است که هر دو در تفسير نورالثقلين، جلد 5، صفحه 595 بيان شده است،
حضرت رضا عليه السلام در توضيح اين آيه که در سوره مبارکه الضحي است "أَلَمْ يَجِدْكَ يَتِيمًا فَآوَي"، حضرت تفسير فرمودند: فردا لا مثل لك في المخلوقين؛ يتيم يعني منحصر بفرد، يعني استثنائي، خداوند تو را فرد قرار داد، يعني نظير نداري. شما در ميان خلق مشابه نداري، فآوي الناس إليك؛ انسانها به سمت و سوي شما پناه آوردند.
معناي دوم از امام صادق عليه السلام:
و سئل الصادق عليه السلام لم اوتم النبي صلي الله عليه و آله عن أبويه؟ چرا پيامبر يتيم شدند؟
حضرت فرمودند: لئلا يكون لمخلوق عليه حق؛ براي اينکه کسي براو حقي نداشته باشد.
جايگاه فرزندان و کودکان يتيم در جامعه اسلامي جايگاه تعريف شده‌ايي است، اينگونه نيست که نظام تشريع الهي کودکان يتيم را به حساب نياورده باشد و مبهم و مسکوت مانده باشد بر شرح وظايف و دستورات کساني که اسلام براي جامعه اسلامي دارد. بنابراين اين جايگاه را بايد تعريف کنيم. به عنوان يک انسان مسلمان متعهد و تأثيرگذار در جامعه اسلامي بايد جايگاه کودکان يتيم را بدانيم. جايگاه آنها کجاست و براساس معرفت جايگاهي روابط خودمان را با آنها تنظيم و هماهنگ کنيم. وظيفه جامعه اسلامي در برابر ايتام چيست؟ چکار بايد کرد؟ چگونه بايد برخورد کرد؟ اگر شما به خانه‌ايي رفتيد که کودک يتيم دارد، بايد چکار کرد؟ برخورد شما با کودک يتيم بايد چگونه باشد؟ 
يکي از اقشار آسيب پذير جامعه کودکاني هستند که پدر خودشان را از دست دادند و اينها در مسير زندگي اگر مديريت نشوند، منشأ آثار سوئي در جامعه اسلامي است. اين را دانشمندان جرم شناس هم در تحليلها آوردند که بخش عمده‌ايي از مجرمين کساني هستند که در خانواده‌هاي ناجور تربيت شدند و يا اصلاً خانواده نداشتند. براي پيشگيري از جرم و جنايت و عوارض ديگر در جامعه ما بايد اين قشر را تعريف کرده و تعامل حاکميت را و آحاد جامعه را، بدانيم با ايتام چکار بايد بکنيم. اسلام براي حفظ سلامت روحي و اخلاقي و تربيت ايتام دستورالعملهايي را تشريع کرده است، به طور معمول کودکاني که پدر خود را از دست مي‌دهند، در حقيقت پشتوانه بزرگ و تکيه‌گاه اصلي که بر او ولايت دارد و مسئوليت مادي و معنوي در برابر کودک بر عهده اوست محروم مي‌شوند. اگر اين خلأ وجود پدر براي کودک جايگزين نشود، آثار سوء فراوان اخلاقي، آموزشي، اجتماعي و امنيتي به دنبال خواهد داشت و اين را با پليس و نيروي انتظامي نمي‌توان کنترل کرد. وقتي بچه‌ايي از مدار خارج شد، منحرف شد، آلوده شد، در باندهاي تبهکار قرار گرفت ديگر با پليس نمي‌توان مديريت کرد، دليلش اين است که شما ملاحظه مي‌کنيد در زندانها مملو از آدمهاي مجرم است. 
يکي از آسيبها و تهديدها کاهش يا فقدان محبت پدري که عامل عقده و احساس حقارت است. بچه احتياج به محبت دارد، با چهره پدر تغذيه مي‌کند، اينکه در روايات ما هست که نگاه فرزند به چهره پدر عبادت است، اين به چه معناست؟ عبادت است به اين معناي که بچه از نظر رواني از پدر تغذيه مي‌گيرد، رشد مي‌کند، احساس بزرگي مي‌کند، احساس شخصيت مي‌کند که من کسي هستم، پدر دارم، من صاحب دارم، من متولي دارم، خوب اين خلأ وقتي به وجود آيد چيزي نمي‌تواند جاي آن را بگيرد.
در روايات ما يک سلسله روايات هست تهديد مي‌کند کساني را که با ايتام بد رفتار کنند، خداوند آنها را مجازات مي‌‌کند. دسته دوم رواياتي است که تشويق کرده کساني را که نسبت به ايتام احساس مسئوليت مي‌کنند و مسئولانه با ايتام برخورد مي‌کنند.
1. پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله فرمودند: اِنَّ الْيَتيمَ اِذا بَكي اِهْتَرَّ لَهُ الْعَرْشَ.
اهميت کار را درک کنيد، از نگاه اسلام و توحيدي وقتي يتيم گريه کند، عرش خدا مي‌لرزد. حال بايد حساب کرد کساني که بدرفتاري کرده، اموال يتيم را مي‌خورند، اِنَّ الْيَتيمَ اِذا بَكي اِهْتَرَّ لَهُ الْعَرْشَ فَيَقُولُ الرَّبُّ تبارك و تَعالي مَنْ هذا الَّذي اَبْكي عَبْدِيَ الَّذي سَلَبْتُهُ أَبَوَيْهِ في صِغَرِهِ؟ آنگاه خداي تبارك و تعالي مي‌فرمايد: چه كسي بنده مرا كه پدر و مادرش را در خردسالي از او گرفتم به گريه در آورد؟
فَوَ عِزَّتي وَ جَلالي لا يُسْكِتُهُ اَحَدٌ اِلاّ اَوْ جَبْتُ لَهُ الْجَنَّهَ؛ به عزت و جلالم سوگند، هر كس او را ساكت كند بهشت را بر او واجب مي‌كنم.
2. حضرت علي عليه السلام فرمودند: ما مِن مُؤمِنٍ و َلا مُؤمِنَةٍ يَضَعُ يَدَهُ عَلي رَأسِ يَتيمٍ تَرَحُّما لَهُ إِلاّ كَتَبَ اللّه لَهُ بِكُلِّ شَعرَةٍ مَرَّت يَدُهُ عَلَيها حَسَنَةً؛ هيچ مرد و زن مؤمني نيست كه دست محبت بر سر يتيمي بگذارد، مگر اين كه خداوند به اندازه هر تار مويي كه بر آن دست كشيده است ثوابي برايش بنويسد.
3. امام صادق عليه السلام فرمودند: مَا مِنْ عَبْدٍ يَمْسَحُ يَدَهُ عَلَي رَأْسِ يَتِيمٍ تَرَحُّماً لَهُ إِلَّا أَعْطَاهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِكُلِّ شَعْرَةٍ نُوراً يَوْمَ الْقِيَامَةِ؛ هيچ بنده‌اي از روي محبت دست بر سر يتيم نمي‌كشد مگر اينكه خداوند در مقابل هر مو، نوري در روز قيامت به او عنايت مي‌كند.
4. اما در مورد حقوق يتيم بر جامعه اسلامي که پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله فرمودند: مَنْ أَنْكَرَ مِنْكُمْ قَسَاوَةَ قَلْبِهِ فَلْيَدْنُ يَتِيماً فَيُلَاطِفُهُ وَ لْيَمْسَحْ رَأْسَهُ يَلِينُ قَلْبُهُ بِإِذْنِ اللَّهِ فَإِنَّ لِلْيَتِيمِ حَقّاً.
هر کسي تصور مي‌کند، تصورش اين است که قساوت قلب ندارد، اگر مي‌خواهي ببيني قساوت قلب داري يا خير ببين برخوردت با کودک يتيم چيست. اگر بي خيال و بي تفاوت هستي، مشخص مي‌شود سنگدل هستيد اما اگر او را در آغوش گرفته و در زانو نشاندي و دست محبت بر سر او کشيدي و با ملايمت با او سخن گفتي مشخص مي‌شود که قلب شما لين است. سپس مي‌فرمايند: يتيم بر جامعه اسلامي داراي حقوقي است. 
5. پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله فرمودند: يقعده علي خِوَانِهِ وَ يمْسَحُ رَأْسَهُ يلينُ قَلْبُهُ فَإِنَّهُ إِذَا فَعَلَ ذلک لَانَ قَلْبُهُ بِإِذْنِ اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ؛ يتيم را بر سر سفره خود بنشاند و دست نوازش بر سر او بکشد، دل او (به خاطر اين محبت) نرم خواهد شد، به راستي که اگر چنين کند، دل او به اراده خداوندي (اگر چه از سنگ باشد به تدريج) نرم مي‌شود.
6. امام باقر عليه السلام فرمودند: چهار چيز است که هر کسي در خودش يکي از چهار چيز را داشته باشد خداوند خانه‌ايي را در بهشت براي او تأسيس مي‌کند؛ أَرْبَعٌ مَنْ كُنَّ فِيهِ بَنَي اللَّهُ لَهُ بَيْتاً فِي الْجَنَّةِ:
مَنْ آوَي الْيَتِيمَ؛ کسي که يتيم را پناه مي‌دهد.
وَ رَحِمَ الضَّعِيفَ
وَ أَشْفَقَ عَلَي وَالِدَيْهِ
وَ رَفَقَ بِمَمْلُوكِه

"والسلام عليكم و رحمه الله و بركاته"

مطالب مرتبط
کاشان - خیابان شهید بهشتی - کوچه جمال آباد - دفتر نماینده مقام معظم رهبری و امام جمعه کاشان - کدپستی: ۸۷۱۴۶۷۸۳۸۹
تلفن: ۵۵۷۸۱۸۱ - ۵۵۷۸۸۸۸ - ۵۵۷۲۲۴۴ (۰۳۱)
نمابر: ۵۵۷۸۱۸۲ (۰۳۱)
© کلیه حقوق مادی و معنوی برای پایگاه اطلاع رسانی سفیر ولایت محفوظ است. استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است.