/
صفحه اصلی
/
خبرخوان
/
ارتباط با ما
/
¤ ۱۳۹۸ يکشنبه ۳۰ تير
تاریخ ارسال:۱۳۹۶ شنبه ۲۲ مهر
چاپ خبر
درس خارج فقه - حج - ۲۲ مهر ۱۳۹۶ درس خارج فقه - حج - ۲۲ مهر ۱۳۹۶
بسم  الله الرحمن الرحيم
الحمدلله رب العالمين و الصلاة والسلام علي سيدنا و نبينا إبي القاسم المصطفي محمد صلي الله عليه و آله و علي آله الطيبين الطاهرين، اللهم اشرح صدورنا لأنوار قدسك و وفقنا للعلم و العمل الصالح، اللهم افتح علينا أبواب مدائن معرفتك و أدخلنا فيها و عرّفنا جميع مراتبها و منازلها و مقاماتها و أرفعنا إلي أعلي مراتبها
آمين يا ربّ العالمين
«ان الحسین مصباح الهدی و سفینة النجاة»
در ادامه بحث روزهای قبل مرحوم علامه مجلسی رضوان الله تعالی علیه در جلد سوم بحار بعد از روایت قبلی حدیث دوم صفحه 28؛ محمد بن مسلم که از شاگردان و صحابه خاص امام باقر و امام صادق علیهم‌السلام بوده است:
«عن محمد بن مسلم، عن أبي جعفر الباقر 7 في قوله تعالى: ومن كان في هذه أعمى فهو في الآخرة أعمى.» کسی که در دنیا کور باشد در آخرت هم کور محشور می‌شود. حضرت این آیه را توضیح دادند که یعنی چه؟ «قال: فمن لم يدله خلق السماوات والارض واختلاف الليل والنهار ودوران الفلك بالشمس والقمر والآيات العجيبات على أن وراء ذلك أمرا هو أعظم منه فهو في الآخرة أعمى.» حضرت آیه را توضیح و تفسیر کرده اند که کسی که در دار دنیا این همه آفرینش آسمان‌ها و زمین‌ها و گردش خورشید و ماه و قمر و فلک و آیات عجیب، وزش بادها، آمدن باران، آمدن برف، تحولات در نظام تکوین، این همه آیات راهنمایی‌اش نکند که ورای این حوادثی که در عالم به وجود می‌آید کسی هم هست؛ فرمان دست کسی است که این‌طور نظام تکوین را هدایت می‌کند. ورای خورشید و ماه و فلک و آسمان و ستارگان و ابر و باد و این همه حوادث باید کسی باشد. خودبه‌خود که هیچ حادثی بدون محدث نمی‌شود.
«فمن لم يدله خلق السماوات والارض» کسی که آفرینش آسمان‌ها و زمین‌ها او را هدایت نکند «واختلاف الليل والنهار» چرخش شبانه‌روز «ودوران الفلك بالشمس والقمر والآيات العجيبات على أن وراء ذلك أمرا هو أعظم منه فهو في الآخرة أعمى» پشت همه این حوادث کسی هست که از همه این‌ها قدرتمندتر است که این‌ها را ایجاد می‌کند. «فهو في الآخرة أعمى» کسی که در دنیا این همه آیات را نشانه و دلیلی بر وجود یک هادی و خالق و صانع و محدث نداند در آخرت هم کور محشور می‌شود.
«قال : فهو عما لم يعاين أعمى وأضل سبيلا.» این آیاتی را که در دنیا دیده است باعث عبرت و هدایت او نشده است در آخرت هم به طریق اولی. 


*** *** ***

«... ثمّ هل الزوجة تشمل المنقطعة أو لا؟ وجهان؛ و هل الولد يشمل ولد الولد أو لا؟ كذلك وجهان. و الأمة المزوّجة، عليها الاستيذان من الزوج و المولى، بناءً على اعتبار الإذن. و إذا أذن المولى للمملوك أن يحلف أو ينذر الحجّ، لا يجب عليه إعطاء ما زاد عن نفقته الواجبة عليه من مصارف الحجّ، و هل عليه تخلية سبيله لتحصيلها أو لا؟ وجهان. ثمّ على القول بأنّ لهم الحلّ، هل يجوز مع حلف الجماعة التماس المذكورين في حلّ حلفهم أم لا؟ وجهان»

*** *** ***

کلام در این بود که لا یمین للولد الا باذن الوالده؛ لا یمین للزوجه الا بادن الزوج؛ لا یمین للملوک الا باذن المالک. این‌ها را بحث کردیم. تتمه‌ای باقی ماند در خصوص فروعاتی که متفرع بر این بحث است که آن این است که اینکه گفته‌اند لایمین للزوجه دو نوع زوجه داریم؛ زوجه دائم و منقطعه. آیا اطلاق این حدیث که می‌گوید «لا يمين للزوجه مع الزوج» شامل زوجه موقت هم می‌شود؟ یا خیر؟
دو دیدگاه وجود دارد. یک وجه اینکه فرموده‌اند زوجه منقطعه در حقیقت زوجه نیست و مجازاً به آن زوجه می‌گویند. آثار زوجه که ارث باشد و امثال‌ذلک ندارد. بنابراین این روایت که می‌فرماید«لا يمين للزوجه مع الزوج» اطلاق دارد اما انصراف دارد. وجه اول این است که کلمه زوجه انصراف دارد به زوجه دائم. این یک نظر است. وجه دوم این است که زوجه است. روایت هم می‌گوید لایمین للزوجه.
عبارت مرحوم سید را ملاحظه بفرمایید:
«ثمّ» بعد از عبور از مباحثی که در روزهای قبل بحث شد؛ «هل الزوجة تشمل المنقطعة أو لا؟» واژه زوجه شامل منقطعه می‌شود یا خیر؟ «وجهان» دو وجه دارد. از این حیث که بگوییم انصراف دارد به زوجه دائمه شامل نمی‌شود؛ اما اگر گفتیم زوجه، زوجه است و فرقی نمی‌کند ولو احکامشان متفاوت باشد. لذا در صیغه عقد منقطع شرطش این است که زمان ذکر شود. انشاء عقد منقطعه باید زمان مشخص شود. عقد منقطعه مشروط است به زمان.
بحث دومی که مطرح است بحث ولد است که فرمودند لایمین للولد مع الوالد. ولد، ولد بالاصالة داریم ولد بالواسطه هم داریم.  بالواسطه همان نوه است؛ فرزند فرزند هم فرزند حساب می‌شود. آلا اینکه گفته شده است لایمین للولد الا مع اذن الوالده نوه را هم شامل می‌شود یا خیر؟ نوه هم صدق ولد می‌کند یا خیر؟ اینجا هم وجهان. اگر گفتیم علت اینکه شارح مقدس فرموده است که لایمین للولد الا مع اذن الوالده برای رعایت حقوق والد باشد، حفظ حرمت والد باشد؛ حفظ حرمت پدر همان‌طور که واجب است حفظ حرمت جد هم واجب است. اگر ملاک را این بگیریم. که اینکه شارح یمین فرزند را موکول کرده است به اجازه پدر برای رعایت حق پدر اگر باشد فرقی نمی‌کند نوه هم باید به پدر خودش که بلا واسطه است اکرام کند و منافع و مصالح او را بر منافع خودش مقدم بداند و هم جدش. پس اگر از این حیث باشد فرقی ندارد بین والد و جد. اما اگر بگوییم که ملاک چیز دیگری است. بنابراین لازم نیست که اجازه جد در اینجا وجود داشته باشد.
«و الأمة المزوّجة، عليها الاستيذان من الزوج و المولى» فرع سومی که اینجا مطرح کرده اند این است؛ البته این بحث‌ها در عصر ما مبتلابه نیست اما چون بحث شده است برای توسعه فکر و ذهن اشاره می‌شود. در باب امه یک وقت هست که امه تحت قیومیت مالک است، یک وقت مالک اجازه می‌دهد و امه خودش را به زوجیت شخصی در می‌آورد. در اینجا این امه دو قیم دارد. یکی زوجش است و یکی مولا است. حالا اگر چنانچه مولا امه را به زوجیت کسی در آورد حالا این امه می‌خواهد قسم بخورد یا نذر کند؛ اجازه چه کسی واجب است و باید از چه کسی اذن بگیرد؟ زوج یا اجازه مالک. مرحوم سید می‌فرماید از هر دو؛ چون هر دو ولایت دارند باید نظر و موافقت هر دو را داشته باشد.
«و الأمة المزوّجة» امه ای که مولا او را به زوجیت شخص دیگری در آورده است «عليها الاستيذان» بر او واجب است که اجازه بگیرد «من الزوج و المولى» از هر دو باید اذن بگیرد. «بناءً على اعتبار الإذن.
فرع چهارم این است که حالا مولا به مملوک اجازه داد که شما می‌توانید برای حج نذر کنید. مملوک هم نذر کرد؛ اینجا بحث این است که مؤونه حج به گردن کیست؟ به گردن مولا است یا به گردن عبد؟ چون عبد که مالکیت ندارد. «وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلَيْنِ أَحَدُهُما أَبْكَمُ لا يَقْدِرُ عَلى‌ شَيْ‌ءٍ وَ هُوَ كَلٌّ عَلى‌ مَوْلاهُ» حالا مولا اذن داده است که می‌توانی نذر کنی یا می‌توانی سوگند یاد کنی برای انجام حج؛ و حج هم مؤونه دارد؛ مؤونه حج به عهده کیست؟ لازمه اذن چیست؟ این است که مؤونه حج را هم بدهد چون اجازه داده است. اذن در انجام یک فعل ملازم است با قبول کردن مؤونه. این یک نظر است. نظر دیگر این است که مولا اذن داده است اما مؤونه حج به عهده خودش است. حالا چطور می‌شود؟ با توجه به اینکه مملوک مالکیت ندارد. مولا اجازه داده و موافقت کرده است که اگر فرض کنید یک متبرعی پیدا شد و بخواهد کسی را با خودش به مکه ببرد؛ به عنوان خدمه؛ اذن مالک با پرداخت مؤونه حج ملازم نیست. بنابراین بر مولا لازم نیست که مؤونه حج را پرداخت کند. عبارت را ملاحظه فرمایید: «إذا أذن المولى للمملوك» مولا اجازه داد که عبد نذر کند به انجام حج «أن يحلف أو ينذر الحجّ» فرق نمی‌کند قسم بخورد یا نذر کند. «لا يجب عليه إعطاء ما زاد عن نفقته الواجبة عليه من مصارف الحجّ». مملوک یک مؤونه‌ای دارد. مؤونه‌اش چیست؟ ناهار و شام و لباس و امثال‌ذلک. اگر مولا اذن داد که نذر انجام حج را به جا بیاورد مؤونه حج را هم باید اضافه بر مؤونه یومیه‌اش؟ این عبارت اشاره به این دارد که مولا اضافه بر مؤونه روزانه مثل طعام و شراب و مسکن باید بدهد؟ می‌فرماید خیر. 
فرع پنجم این است که «و هل عليه تخلية سبيله لتحصيلها أو لا؟». حالا مولا اجازه داد. رفتن این مملوک به حج یک مقدماتی دارد. فرض بفرمایید باید گذرنامه بگیرد یا اجازه خروج از کشور از مقامات امنیتی بگیرد و امثال‌ذلک؛ یا اینکه متوقف بر این است که عبد چند ماه باید جایی کار کند تا مؤونه حج را تحصیل کند و اگر بخواهد جایی مشغول به کار شود لازمه‌اش این است که مولا تلفن می‌زند به مسئول کارخانه و می‌گوید کارگر ما چند ماهی پیش شما کار می‌کند و به او حقوق بدهید؛ آیا این کارها بر مولا واجب است؟ که زمینه تحصیل مؤونه حج را برای عبد فراهم کند؟ می‌فرمایند خیر. چنین چیزی تکلیف نیست. می‌تواند انجام دهد اما بر او وظیفه نیست. «و هل عليه تخلية سبيله لتحصيلها أو لا؟وجهان». وجهان یعنی چه؟ ببینیم نگاه ما به مسئله چیست. از این زاویه که مولا که اذن داده است، اذن به شیء اذن به لوازم هم هست؛ اگر از این زاویه به مسئله نگاه کنیم مولا اجازه داده است و اگر مقدمات را فراهم نکند یعنی کار لغوی است. چه کاری است که اجازه می‌دهیم اما زمینه را فراهم نمی‌کنیم. مثل اینکه پدر با ازدواج دختر یا پسرش موافقت کند اما زمینه را فراهم نکند، هزینه‌ها را فراهم نکند. این اذن لغو است. از این زاویه اگر به مسئله نگاه کنیم؛ بله وقتی به حج و نذر و یمین اذن داد در حقیقت باید مقدماتش را هم فراهم کند. اما اگر این حیث نگاه کنیم که این یک تکلیف است بر عبد؛ اگر فراهم شد حج را انجام می‌دهد و اگر فراهم نشد قدرت بر انجام فعل را ندارد و تکلیف هم ندارد. «و هل عليه تخلية سبيله لتحصيلها أو لا؟ وجهان». 
«ثمّ على القول بأنّ لهم الحلّ». فرع ششم این است؛ حالا گفتیم که مولا اجازه داد که عبد نذر کند یا قسم بخورد بر انجام حج و این عبد یا مملوک انجام حج را نذر کرد. منتهی چون می‌دانند از نظر فقهی که مولا یا زوج همان‌طور که می‌توانند اذن دهند همین‌طور حق فسخ هم دارند. یعنی زوجه اگر نذر کرد زوج می‌تواند بگوید قبول ندارم. بنابراین تکلیف انجام حج از عهده‌اش برداشته می‌شود. حالا این‌ها اذن مولا یا زوج را گرفتند و سوگند یاد کرد که حج را انجام دهند سپس می‌روند و از آن ها تقاضا می‌کنند که شما وتو (فسخ) کنید. می‌توانند این کار را انجام دهند؟ از آن طرف تقاضا می‌کنند که اذن بگیرند و از طرف دیگر تقاضا می‌کنند که وتو کنند. آیا می‌شود یا خیر؟ «ثمّ على القول بأنّ لهم الحلّ هل يجوز مع حلف الجماعة التماس المذكورين في حلّ حلفهم أم لا؟ وجهان». می‌توانند درخواست کنند؟ می‌گوییم بله. از نگاه اینکه حق وتو دارند و می‌توانند درخواست کنند و آن ها هم می‌توانند موافقت کنند تا منحل شود. از حیث اینکه اذن لغو شود؛ خُب شما که می‌خواستید وتو کنید چرا اذن دادید؟ از این زاویه اگر به مسئله نگاه کنیم مجاز به وتو کردن نیستند. 

«مسألة 2: إذا كان الوالد كافراً، ففي شمول الحكم له وجهان؛ أوجههما العدم، للانصراف و نفي السبيل.»
گفتیم که لایمین للولد الا مع اذن الوالده. حالا اگر پدر کسی کافر است. آن روایتی که گفت لایمین للولد الا مع اذن الوالده در اینجا که والد کافر است. اذن والد کافر شرط است برای ولدی که مسلمان است و نذر کرده است؟  اینجا هم می‌گویند وجهان. از حیث اینکه «لن یجعل الله للکافرین على المؤمنین سبیلا» این خودش یک نوع سلطنت و سلطه است و شارع مقدس باب سلطنت را برای کافر بر مسلمان نفی کرده است. از این زاویه می‌گوییم بله اذن لازم نیست. ولایت ندارد. والد کافر بر ولد مسلم ولایت ندارد. اما از حیث اینکه بگوییم اطلاق دارد؛ اگر گفتیم اطلاق دارد اذن والد شرط است اما اگر گفتیم اینجا اطلاق وجود ندارد؛ آیه شریفه «لن یجعل الله للکافرین على المؤمنین سبیلا» حاکم بر همه اطلاقات است بنابراین اذن والد کافر شرط نیست.

والسلام عليكم ورحمة الله و بركاته

برچسب ها
کاشان - خیابان شهید بهشتی - کوچه جمال آباد - دفتر نماینده مقام معظم رهبری و امام جمعه کاشان - کدپستی: ۸۷۱۴۶۷۸۳۸۹
تلفن: ۵۵۷۸۱۸۱ - ۵۵۷۸۸۸۸ - ۵۵۷۲۲۴۴ (۰۳۱)
نمابر: ۵۵۷۸۱۸۲ (۰۳۱)
© کلیه حقوق مادی و معنوی برای پایگاه اطلاع رسانی سفیر ولایت محفوظ است. استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است.