/
صفحه اصلی
/
خبرخوان
/
ارتباط با ما
/
¤ ۱۳۹۸ يکشنبه ۵ خرداد
تاریخ ارسال:۱۳۹۶ شنبه ۲۵ شهريور
چاپ خبر
درس خارج فقه - حج - ۲۵ شهریور ۱۳۹۶ درس خارج فقه - حج - ۲۵ شهریور ۱۳۹۶
بسم  الله الرحمن الرحيم
الحمدلله رب العالمين و الصلاة والسلام علي سيدنا و نبينا إبي القاسم المصطفي محمد صلي الله عليه و آله و علي آله الطيبين الطاهرين، اللهم اشرح صدورنا لأنوار قدسك و وفقنا للعلم و العمل الصالح، اللهم افتح علينا أبواب مدائن معرفتك و أدخلنا فيها و عرّفنا جميع مراتبها و منازلها و مقاماتها و أرفعنا إلي أعلي مراتبها
آمين يا ربّ العالمين
«ان الحسین مصباح الهدی و سفینة النجاة»
در آستانه ماه محرم هستیم و اکثراً آقایان هم اهل خطابه و منبر هستند. یکی از ویژگی‌های مکتب اهل بیت و یکی از نعمت‌هایی که خداوند به روحانیت شیعه استثنائاً عنایت فرموده است همین فرصت‌های تبلیغاتی است که در هیچ یک از ادیان دیگر وجود ندارد. این فرصتی که در اختیار روحانیت شیعه است در اختیار روحانیت یهود نیست، در اختیار روحانیت نصارا و مسیحیت نیست. اصلاً آنان استعداد و ظرفیت جمع کردن مردمشان را ندارند. آن‌هایی که می‌خواهند به کلیسا بروند به‌صورت انفرادی روزهای یکشنبه می‌روند و ذکری دارند و می‌خوانند و می‌روند. اما عاشورا ندارند، کربلا ندارند، نجف ندارند، سامرا ندارند، کاظمین ندارند، مشهد ندارند، قم ندارند، اردهال ندارند، آقا علی عباس ندارند، شاه‌چراغ ندارند. هر کدام از این‌ها یک نعمت بزرگی است که ما مقداری حواسمان نیست و به‌صورت سنتی از این مواهب کریمه استفاده می‌کنیم و باید در این موضوع تجدیدنظر کرد.
حکمت و تدبیر الهی بر این تعلق گرفته است که ذخایری را در روند تاریخ حیات بشر و اسلام جاسازی کرده است که به مرور زمان این‌ها آرام‌آرام کشف می‌شود و مورد توجه قرار می‌گیرد. 
مثال بزنم که مسئله شفاف شود. مثلاً همین گردهمایی شیرخوارگان در جمعه اول ماه محرم. یک چیز جدیدی است. در تاریخ شیعه چنین موضوعی به‌صورت برجسته خودنمایی کند. این‌ها اسراری است که در ماجرای کربلا خداوند ایجاد کرده و استتار کرده است که این‌ها به مرور زمان می‌آیند و رو می‌شوند. اگر چنانچه آن روز در سال 61 قمری کسی نبود که پاسخ دهد به ندای مظلومیت امام حسین علیه‌السلام که فرمودند: هل من ناصر ینصرنی؛ آن ندا مثل ندای میثاق است که خداوند همه موجودات هستی، انسان و حیوانات و جن و نباتات و گیاهان را در عالم ذر فراخوانی کرد و فرمود: أَلَسْتُ بِرَبِّکُم؟ ندا آمد که قالُوا بَلی. آن وقت آن‌هایی که در عالم ذر تقدم گرفتند رتبه اول را آوردند. مرحوم محدث کلینی رضوان الله تعالی علیه در اول جلد کافی این مسئله را بیان می‌کند که از وجود مبارک نبی اکرم صلی الله علیه و آله و سلم سوال شد سَبَقْتَ الْأَنْبِیَاءَ وَ أَنْتَ بُعِثْتَ آخِرَهُمْ وَ خَاتَمَهُمْ. از حضرت سوال شد که به چه دلیل شما بر همه انبیاء تفضیل داده شده‌اید؟ درصورتی‌که شما نواده‌ها و نبیره‌های حضرت ابراهیم هستید. آخرین نفر در رتبه زمانی پیامبر بوده است. آدم و نوح و ابراهیم و موسی و عیسی. حضرت فرمودند این مربوط می‌شود به عالم میثاق و عالم ذر؛ آنگاه‌که خداوند سؤال کرد الست بربکم، اولین کسی که قالوا بلی گفت من بودم. این‌ها حقایقی است که نیاز به تأمل دقت دارد. 
در واقعه عاشورا هم همین‌طور است. اسرار زیادی در تاریخ و وقایع عاشورا جاسازی شده است. خداوند این‌ها را پنهان کرده و به مرور زمان کشف می‌شود. مثل اجساد شهدا که بعد از جنگ آرام‌آرام خداوند تعدادی از شهدای مدفون را اذن صادر می‌کند که به کشور بیایند و ما که خواب رفته‌ایم و حواسمان پرت شده است و یادمان رفته است دوران جنگ و مظلومیت شیعه را یادآوری می‌کنند که کجا کار هستید؛ چرا این کارها را می‌کنید؛ ما در راه اسلام شهید شدیم شما در اینجا در مورد پست و صندلی و مقام و پول و دلار دعوا می‌کنید؟ هنوز منی‌ات دارید؟ این‌ها حقایقی است.
عرض کردم این واقعه شیرخوارگان چیز جدیدی است که در حال حاضر کشف شده است و جهانی هم شده است. برگزاری این مراسم تنها اختصاص به ایران یا افغانستان و کشورهای اسلامی ندارد؛ بین‌المللی شده است. کما اینکه اربعین هم در سال‌های گذشته در حال بین‌المللی شدن است. شما ببینید در اربعین بیش از سال‌های قبل شرکت می‌کنند و از کشورهای اروپایی و غربی حضور دارند. این حکمت خدا و تدبیر الهی است که خداوند ماجرای کربلا را ذخیره‌سازی کرده است و به مرور زمان آرام‌آرام کربلا در حال پیش روی است؛ یعنی تفکر کربلا، تفکر توحیدی امام حسین سلام الله علیه. از مرزهای جغرافیایی ایران و افغانستان و پاکستان و کشورهای اسلامی در حال عبور است. همین مراسمی که چند روز پیش در استان اصفهان برگزار شد، پانزدهمین گردهمایی تجلیل از مداحان اهل بیت یکی از آثار عاشورا است. حالا خود آقا امام حسین علیه‌السلام به جای خود، آقا ابوالفضل العباس و حضرت علی اکبر و علی اصغر و خانواده و یارانش به جای خود؛ هر کدام از این‌ها به مرور زمان تبدیل به یک تفکر معنوی می‌شود.
همین گردهمایی چند روز گذشته از چهل کشور شرکت کردند. معنایش این است که مراسم عزاداری در چهل کشور برگزار می‌شود. شصت نفر از چهل کشور آمدند.
بنابراین عزیزان می‌خواستم این را عرض کنم که در این میان ما هم وظایف و مسئولیت‌هایی داریم و آن مطالعه دقیق راجع به اسرار عاشورا و پیام‌های کربلا و عاشورا است.
در عاشورا زیارت عاشورا و خود حادثه کربلا اسرار زیادی تعبیه و جاسازی شده است. گاهی در صحبت‌ها و خطبه‌ها و سخنرانی‌ها عرض کرده‌ام که نگاه بعضی به عاشورا این است که یک واقعه تاریخی بوده و اتفاقی افتاده است و در تاریخ از این وقایع زیاد داشته‌ایم. بعضی فکر می‌کنند واقعه عاشورا جنگی بوده است بین امام حسین و یزید. این‌طور نیست. نگاه را باید اصلاح کرد. واقعه عاشورا و کربلا یک دانشگاه است که در این دانشگاه امام حسین درس‌های زیادی را به بشریت داده است، نه به شیعه و مسلمانان. درس‌هایی که امام حسین در فرهنگ و در دانشگاه کربلا انشاء کرده است برای آینده بشر است و این کربلا آرام‌آرام در حال پیشروی است و در آینده نزدیک ان‌شاءالله کره زمین را فتح خواهد کرد. سنت خدا است. وَلَقَدْ كَتَبنا فِى الزَّبُورِ مِنْ بَعدِ الذِّكر أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ. در این میان همه امتحان می‌شوند. این اتفاقاتی که برای اسلام و پیامبر و جنگ‌های صدر اسلام و امیرالمؤمنین و امام حسین و ائمه معصومین علیهم‌السلام افتاده است باید ببینیم جای ما کجا است.
لذا این فرصت، فرصت مناسبی است، از این فرصت خوب استفاده کنید. منبرها را عالمانه برگزار کنید. مطالعه کنید. برای هر منبر حداقل پنج شش ساعت مطالعه کنید. انتخاب بحث‌ها و موضوعات محققانه باشد. خدا رحمت کند مرحوم آقا فلسفی می‌فرمود که برای هر منبری شش ساعت مطالعه می‌کنم آن هم برای کسی که سال‌ها تجربه خطابه و منبر دارد. اینکه منبر را از محفوظات استفاده کنیم کافی نیست. نتیجه این می‌شود که دست مداحان در عزاداری‌ها بالاتر از منبری‌ها است. یعنی جوانان بیرون می‌ایستند تا آقا منبرش تمام شود و مداح که شروع می‌کند وارد منبر شوند. همیشه حرف‌های تازه و نو و جدید داشته باشید. منظور از حرف‌های جدید این نیست که چیزهایی بگویید که در اسلام نباشد؛ ما اسرار زیادی در اسلام داریم که گفته نشده است؛ تحلیل و تفسیر نشده است. همین ندای هل من ناصر ینصرنی امام حسین اسرای دارد. چرا امام حسین این را گفت؟ به چه کسی گفت؟ کسی باقی نمانده بود؛ همه یاران شهید شده بودند، فقط خانم‌ها و بچه‌ها باقی مانده بودند؛ آن سوی خط هم که یزیدیان بودند. فلسفه انشای هل من ناصر ینصرنا چیست؟ این ندا باید در دل زمان بایگانی شود و به زمان خودش ظهور کند. الآن ملاحظه می‌کنید فرهنگ عاشورا در سوریه باعث شد که داعش سرنگون شود. فرهنگ عاشورا است که در عراق داعش سرکوب شده است. فرهنگ و تفکر توحیدی و مجاهدانه کربلا است که دست جمهوری اسلامی و ملت ایران و خانواده شهدا بالای دست ترامپ واقع شده است. آن همه تجهیزات و امکانات نظامی دارند در مقابل ما فرهنگ عاشورا و کربلا را داریم.
بنابراین توصیه و عرض بنده این است که باید آماده باشیم برای یک جهاد فرهنگی. من یک وقت زیارت عاشورا را بررسی می‌کردم شاید بیست و دو پیام در زیارت عاشورا جاسازی شده بود و در واقعه تاسوعا و عاشورا مطالب زیادی است.
ان‌شاءالله خداوند به ما توفیق دهد که بتوانیم فرهنگ عاشورا را بیان کنیم. ان الحسین مصباح الهدی یعنی چه؟ امام حسین را به چراغ و مشعل تشبیه کرده است. یعنی امام حسین راه را برای بشریت روشن کرده است. و سفینة النجات هر کسی در این سفینه بنشیند نجات پیدا می‌کند.
کلام در این بود که «لا يمين لولد مع والده و لا للزوجة مع زوجها و لا للمملوك مع مولاه» این‌ها را بحث کردیم. نکته پایانی که هفته قبل هم اجمالاً اشاره کردیم این است که این روایاتی که می‌گوید «لا يمين لولد مع والده» موارد خاصی است؟ جاهای مخصوص است؟ آنجایی که پدر نهی کرده است و راضی نیست؟ یا مطلق است. بحث ما روشن کردن این مطلب است که اینکه می‌گوید «لا يمين لولد مع والده» مطلقا؟ هر یمینی، ولو یمینی باشد که برای پدر و یا همسر ضرر نداشته باشد؛ مطلقا است؟ یا اینکه مربوط به جایی می‌شود که این چیزی که این خانم قسم خورده است به همسرش لطمه می‌زند و موجب ضایع شدن حق همسر می‌شود، یا مورد نارضایتی پدر است. باید این موضوع را روشن کنیم. محل اختلاف بین اصحاب است که آیا «لا يمين لولد مع والده» مطلقا است یا اینکه در موارد خاصی است.
در این مسئله سه قول نقل شده است. قول اول این است که  «ليس في اليمين بما هو يمين مطلقاً». فرق نمی‌کند. مزاحم حق پدر یا زوج باشد یا نباشد. مطلقا است. مرحوم سید عبارتشان این بود: «ثمّ إنّ جواز الحلّ» (حل یعنی منفسخ کردن یمین) «أو التوقّف على الإذن ليس في اليمين بما هو يمين مطلقاً» مبنای سید قول سوم است که اشاره می‌کنیم.
این قول اول که «ليس في اليمين بما هو يمين مطلقاً» که قول سید هم هست «بل فيما كان منافياً لحقّ الزوج». این لای نفس جنس که می‌گوید یمینش قبول نیست جایی است که سوگند زن یا سوگند پسر مضر به حال پدر یا زوج باشد. «بل فيما كان منافياً لحقّ الزوج و كان ممّا يجب فيه طاعة الوالد» در آن جایی که ولد وظیفه دارد و بر او واجب است که از پدر تبعیت کند. در آنجا لایمین للولد. اما در جایی که پدر نظر ندارد، عدم رضایت را هم ابلاغ نکرده است؛ این لایمین اطلاق ندارد و همه جا را نمی‌گیرد.
قول دوم، قول مرحوم محقق رضوان الله تعالی علیه در شرایح است. فرمودند «و لا تنعقد من الولد مع والده الا مع اذنه و کذا یمین المراة و المملوک» یمین ولد و یمین زوجه منعقد نمی‌شود مگر با اذن. «الا ان یکون الیمین فی فعل واجب او ترک حرام» که مثالش را هم در جلسات قبل زدیم. یک وقت کسی قسم می‌خورد که من نماز واجبم ترک نشود، یا قسم می‌خورد که غیبت نکند. فعل واجب یا ترک حرام. در اینجا اگر باشد منعقد می‌شود. این قول دوم است.
قول سوم این است که «عدم الفرق بین الموارد» هیچ فرقی ندارد بین موردی که مورد اذن یا رضایت پدر یا زوج باشد یا نباشد. مطلقا یمین ولد شرطش اذن والد است یا تأیید. چون یک وقت اذن است و یک وقت اجازه است. فرق است بین اذن و اجازه. اذن قبل از یمین است. فرزند از پدر اجازه می‌گیرد و پدر اذن می‌دهد. اجازه بعد از یمین است. یعنی اول قسم خورده و الآن متوجه شده و نزد پدر می‌آید و اگر پدر اجازه داد یمین منعقد می‌شود.
حالا منشأ اختلاف اصحاب چیست؟ چرا سه قول قائل شده‌اند؟ یک قول گفته است یمین مطلقا مشروط به اذن است؛ چه جایی که منافات با منافع زوج یا والد داشته باشد و چه نداشته باشد. یک قول این است در مواردی که منافات داشته باشد یمین منعقد نمی‌شود. یک قول ثالث هم این است که یمین در قول واجب یا ترک حرام نافذ است. منشأ این چیست؟ منشأ برداشت از روایات باب است. باید این روایات را مرور کنیم و ببینیم برداشت از این روایات چیست.
جلد 23 باب 10 کتاب الایمان. عنوان باب این است: «باب ان يمين الولد والمرأة والمملوك لا تنعقد مع عدم الاذن». مکرر عرض کردیم عناوینی که محدث حر  عاملی برای هر باب انتخاب کرده است همان فتوای ایشان است. ظاهر این باب چیست؟ مطلقا است. یمین فرزند، یمین زوجه، یمین عبد بدون اذن منعقد نمی‌شود. مطلقا. می‌خواهد مزاحم منافع زوج باشد یا نباشد. این عنوان باب بود.
روایت اول: »عن أبي عبدالله عليه‌السلام قال: لا يمين لولد مع والده، ولا للمرأة مع زوجها، ولا للمملوك مع سيده.» این اطلاق دارد. وقتی امام بر کرسی تشریع نشسته و می‌خواهد حکم خدا را بیان کند باید حکم جامع باشد. اگر تفسیر یا استثناء یا تبصره‌ای وجود دارد باید بیان کند. اینجا امام هیچ توضیح و تفسیری نداده‌اند. حالا خواه مزاحم باشد یا نباشد. 
روایت دوم: «عن منصور بن حازم، عن أبي عبدالله عليه‌السلام، قال: قال رسول الله صلى‌الله‌عليه‌وآله: لا يمين للولد مع والده، ولا للمملوك مع مولاه، ولا للمرأة مع زوجها، ولا نذر في معصية، ولا يمين في قطيعة.» این اطلاق دارد.
روایت بعدی: «عن جعفر بن محمد، عن آبائه في وصيّة النّبي صلى‌الله‌عليه‌وآله لعليّ عليه‌السلام، قال: يا علي، ولا يمين في قطيعة رحم، ولا يمين لولد مع والده، ولا لامرأة مع زوجها، ولا للعبد مع مولاه.» یکی قسم بخورد که من از این به بعد با تو حرف نخواهد زد؛ چه والد اذن داده باشد و چه نداده باشد؛ یمین بدون اذن و اجازه والد منعقد نمی‌شود.
این ظهور روایات است که اصحاب از این روایات استفاده اطلاق کرده‌اند. شارحین عروه، مرحوم امام رضوان الله تعالی علی، مرحوم آقای اراکی و مرحوم آیت‌الله‌العظمی گلپایگانی برداشتشان از این روایات این بوده است که اطلاق دارد. این ظهور اقوی است. ظهور در این‌که «لا يمين لولد مع والده مطلقا» چه پدر نهی کرده باشد و چه نکرده باشد؛ چه یمین به نفع پدر باشد چه نباشد و مطلقا است.
«ثمّ إنّ جواز الحلّ أو التوقّف على الإذن ليس في اليمين بما هو يمين مطلقاً، كما هو ظاهر كلماتهم» یعنی ظاهر کلمات اصحاب و فقهای ما این است که لایمین اطلاق دارد.
امام می‌فرماید: «و هو الأقوى» اقوی این است که مطلق است. «لا يصحّ اليمين بما هو يمين» قسم بما هو قسم، چه به نفع باشد و چه نباشد «فلا يصحّ اليمين بما هو يمين بلا إذنهم مطلقاً» مطلقا. »حتّى في فعل واجب أو ترك محرّم» حتی آنجایی که می‌گوید من قسم می‌خورم که همیشه نماز واجبم را سر وقت بخوانم یا قسم بخورم که غیبت نکنم. در اینجا هم می‌فرمایند که این یمین منعقد نمی‌شود بدون اذن پدر. نذر کرده است که واجب را به جا بیاورد، نذر کرده است که حرام را ترک کند، در عین حال می‌گویند که پدر باید اجازه دهد. اگر اجازه نداد منعقد نمی‌شود.
مرحوم آیت الله اراکی می‌فرماید: «لا یبعد اقوی» بعید نیست که این ظهور اقوی باشد؛ ظهور در چه؟ مطلق. «لا يمين لولد مع والده مطلقا». در هر موردی.
مرحوم آیت الله گلپایگانی می‌فرماید: «و هذا هو الظاهر من النصّ» ظهور نص یعنی همین روایاتی که خوانیدم در اطلاق است. «فلا يستثنى ما ذكر من الأمثلة» این استثنائاتی که مرحوم سید در متن آورد که هفته قبل خواندیم، مگر جایی که پسر یمین کند که با پدر به مکه برود یا زوج مع الزوجه؛ آقای گلپایگانی می‌فرماید این استثنائات چیزی نیست.
یک نکته لطیفی در اینجا به ذهنم رسیده است که عرض می‌کنم و آن این است که مقتصای اصل اولی استقلال ولد و زوجه است. فرزند وقتی به بلوغ و عقلانیت رسید دیگر مکلف است، دلیلی ندارد که ما بگوییم یمین پسر موکول و موقوف است بر اذن پدر. این منافات با استقلال دارد. این یک حیث قضیه است. حیث دیگرش اهمیت دادن اسلام به انسجام خانواده است. هر چیزی که موجب تزلزل و جدایی و اختلاف و نزاع و دعوا در خانواده شود اسلام آن را نهی کرده است. این جا دو حیث دارد. یک حیث این است که استدلال فرزند یا زوجه که ما در اسلام می‌گوییم «انا خلقناکم من ذکر و انثی و جعلناکم شعوباً و قبائل لتعارفوا ان اکرمکم عندالله اتقیکم» زن با مرد در همه شئونات مساوی هستند. نماز و روزه و مسائل اقتصادی و مدیریتی و امثال ذلک. این یک حیث است که مقتضای حیث استدلال فرزند و زوجه اقتضا می‌کند که بگوییم قسم‌هایی که می‌خورد نافذ است مگر اینکه برای پدر یا همسر مزاحم باشد. حیث دوم این است که اگر این‌طور باشد بالاخره پدر با فرزند زندگی می‌کند، زن با شوهر زندگی می‌کند، بعضی جاها اگر بگوییم که سوگند زوجه یا ولد مستقلاً کاری به پدر ندارد منشأ دعوا و اختلاف می‌شود. بنابراین استظهار اصحاب که فرمودند این استظهار اقوی است بیانگر این است که اگر بگوییم مطلقا یمین پسر و یمین زوجه بدون اذن والد و زوج نافذ است عوارض زیادی در خانواده‌ها ایجاد می‌کند. لذا اقوی فرموده‌اند ظهور این لایمین اطلاق دارد. خواه جایی که اذن باشد یا به منفعت زوج باشد یا مزاحم منافع زوج باشد یا نباشد.
بنابراین آنچه به نظر می‌رسد مورد تأیید است نظر مشهور است که لایمین اطلاق دارد.
والسلام عليكم ورحمة الله و بركاته

برچسب ها
کاشان - خیابان شهید بهشتی - کوچه جمال آباد - دفتر نماینده مقام معظم رهبری و امام جمعه کاشان - کدپستی: ۸۷۱۴۶۷۸۳۸۹
تلفن: ۵۵۷۸۱۸۱ - ۵۵۷۸۸۸۸ - ۵۵۷۲۲۴۴ (۰۳۱)
نمابر: ۵۵۷۸۱۸۲ (۰۳۱)
© کلیه حقوق مادی و معنوی برای پایگاه اطلاع رسانی سفیر ولایت محفوظ است. استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است.