/
صفحه اصلی
/
خبرخوان
/
ارتباط با ما
/
¤ ۱۳۹۸ سه شنبه ۲۸ خرداد
تاریخ ارسال:۱۳۹۵ دوشنبه ۱ شهريور
چاپ خبر
تفسیر قرآن کریم - سوره آل عمران آیات 96 الی 99- مورخ یکم شهریور ماه 1395 تفسیر قرآن کریم - سوره آل عمران آیات 96 الی 99- مورخ یکم شهریور ماه 1395

بسم الله الرحمن الرحیم
الحمدلله ربّ العالمین و الصّلاة و السّلام علی سیّدنا و نبیّنا ابی القاسم المصطفی محمّد و علی آله الاطیبین الاطهرین؛ اللهم أخرجنا من ظلمات الوهم واكرمني بنور الفهم؛ اللهم افتح أبواب مدائن معرفتك و أدخلنا فيها و عرفنا جميع مراتبها و منازلها و مقاماتها و ارفعنا إلي أعلي مراتبها
آمين يا رب العالمين

إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ ﴿۹۶﴾
در حقيقت نخستين خانه‏ اى كه براى [عبادت] مردم نهاده شده همان است كه در مكه است و مبارك و براى جهانيان [مايه] هدايت است (۹۶)

فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَقَامُ إِبْرَاهِيمَ وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ ﴿۹۷﴾
در آن نشانه‏ هايى روشن است [از جمله] مقام ابراهيم است و هر كه در آن درآيد در امان است و براى خدا حج آن خانه بر عهده مردم است [البته بر] كسى كه بتواند به سوى آن راه يابد و هر كه كفر ورزد يقينا خداوند از جهانيان بى ‏نياز است (۹۷)

قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ شَهِيدٌ عَلَى مَا تَعْمَلُونَ ﴿۹۸﴾
بگو اى اهل كتاب چرا به آيات خدا كفر مى ‏ورزيد با آنكه خدا بر آنچه مى ‏كنيد گواه است (۹۸)

قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ تَبْغُونَهَا عِوَجًا وَأَنْتُمْ شُهَدَاءُ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ ﴿۹۹﴾
بگو اى اهل كتاب چرا كسى را كه ايمان آورده است از راه خدا بازمى داريد و آن [راه] را كج مى ‏شماريد با آنكه خود [به راستى آن] گواهيد و خدا از آنچه مى ‏كنيد غافل نيست (۹۹)


این آیات در ادامه آیات گذشته است که خداوند راجع به اهل کتاب و یهود و نصارا و پیشوایان آن ها که باعث گمراهی و انحراف پیروان مکتب موسی علیه السلام و عیسی علیه السلام شدند، می باشد.



آیه 96:
إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ ﴿۹۶﴾
اهل کتاب؛ یهود و نصارا؛ علیه رهبری امت اسلامی یعنی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آل و سلم جوسازی های فراوانی انجام دادند. یکی از جوسازی هایی که علیه اسلام و مسلمانان و به خصوص رهبر امت یعنی پیامبر (ص) انجام دادند،مسئله قبله مسلمانان بود. تا زمانی که پیامبر (ص) در مکه بودند نماز را به سمت بیت المقدس اقامه می کردند. مسجد الاقصی و بیت المقدس به دست پیامبر الهی حضرت سلیمان علیه السلام ساخته شد. بنای مسجد الاقصی به دست پیامبر از بنی اسرائیل یعنی حضرت سلیمان علیه السلام ساخته شد. ولی قدمت کعبه قرن ها قبل از مسجد الاقصی است و اهل کتاب برای محکوم کردن اسلام و مسلمانان و پیامبر (ص) از این موضوع یعنی تغییر قبله از مسجد الاقصی در بیت المقدس به سمت کعبه استفاده کردند. کسانی که به مدینه مشرف شده اند ملاحظه فرموده اند که در مسجدی به نام ذوقبلتین هست. یک مسجد است که دو قبله دارد. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم وقتی می خواست نماز ظهر را اقامه کند دو رکعت اول را به سمت مسجد الاقصی خواند اما دو رکعت بعدی جبرئیل آمد و پیامبر (ص) را از سمت مسجد الاقصی به سمت کعبه چرخاند. البته در برنامه آل سعود بود که تمام آثار زمان اسلام و پیامبر (ص) را نابود کنند از جمله همین مسجد که در مکه هم همین کار را کردند. این موضوع یک سوژه شد گفتند اگر نماز هایی که قبلاً به سمت مسجد الاقصی می خواندید درست بوده، نماز های بعدی درست نیست. اگر نماز های به سمت کعبه درست است بنابراین نماز های قبلی شما اشکال دارد. مطلب دوم اینکه مسجد الاقصی از نظر زمانی نسبت به مکه تقدم دارد. امت های یهود و نصارا و اهل کتاب قبل از اسلام به سمت مسجد الاقصی عبادت می کردند و کعبه جدید و نوظهور است. معلوم است چیزی که دارای عقبه و سند تاریخی است بر یک چیز جدید و حادث مقدم است. این آیه به این مسئله می پردازد. می فرماید اشتباه کردید. مسجد الاقصی قبل از کعبه ساخته نشده است؛ بلکه کعبه از روز آغاز احداث کره زمین مهندسی شده است. آیه 96 این مطلب را بیان می کند و جوسازی های یهود و نصارا علیه اسلام و تغییر قبله به سمت کعبه را محکوم می کند.
إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ. از نظر قدمت و تقدم زمانی کعبه نسبت به مسجد الاقصی مقدم است.
إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ اولین خانه ای که در راستای منافع بشریت ساخته و پایه گذاری شد؛ إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ؛ نفرمود وُضِعَ للمسلمین؛ نفرمود وُضِعَ لشیعه؛ نفرمود وُضِعَ اهل سنت؛ فرمود وُضِعَ لِلنَّاسِ یعنی همه بشریت. این کعبه در راستای منافع انسانیت و بشریت تاسیس و پایه گذاری شده است. حالا کفار، صهیونیست ها و غربی ها چه بفهمند چه نفهمند این کعبه برای آن ها هم سود دارد. سود های معنوی و مادی؛ ضمن اینکه در پایان تاریخ بعثت و امامت ائمه علیهم السلام نهایتاً اهل کتاب هم بر می گردند و به مهدی آل محمد صلی الله علیه و آله و سلم ایمان می آورند. آن ها هم نهایتاً ملحق می شوند. وقتی آقا تشریف بیاورد پیامبرشان حضرت عیسی علیه السلام از آسمان چهارم به امر الهی فرود می آید و خدمت آقا امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف می آید و با او بیعت می کند و عده زیادی از اهل کتاب وقتی می بینند رهبرشان آمده و با امام عصر ارواحنا فداه بیعت کرده، آن ها هم ملحق می شوند و بیعت می کنند و بعد موقع نماز امام زمان ارواحنا فداه به حضرت عیسی علیه السلام برای اقامه نماز تعارف می کند، اما حضرت عیسی علیه السلام به آقا اقتدا می کند. آن موقع عده زیادی از اهل کتاب متوجه اشتباه خودشان می شوند.
إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ در راستای منافع بشریت پایه گذاری شده است؛ اولین خانه ای که برای بشریت ساخته شد لَلَّذِي از نظر ادبیات عرب لام، لام تاکید است و الذی خبر اِنَّ است. إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا؛ بکّه اسم دیگر مکه است. مکه پنج اسم دارد که یکی از آن ها بکه است. بکّه یعنی همدیگر را هل دادن. یکی از جاهایی که موج ایجاد می شود و فشار می آید در طواف است که در عربی می گویند بکه؛ یعنی انسان ها همدیگر را هل می دهند. در مکه در طواف وقتی می خواهند نماز بخواند همه با هم مختلط است مثلا زن کنار مرد یا جلوی مرد نماز می خواند؛ این موضوع در آنجا اشکالی ندارد اما در شرایط عادی زن و مرد نباید همدوش همدیگر نماز بخوانند. در روایت هم هست که وجود مبارک امام باقر علیه السلام در درون کعبه درب باز بوده است آقا آنجا نماز می خواندند، خانمی قصد داشت از جلوی سجده گاه امام علیه السلام عبور کند که مریدی از مریدان آقا خانم را منع کرد. آقا او را نهی کرد گفت اینجا جایی است که انسان ها با هم تلاقی پیدا می کنند و شما حق ندارید او به امر کنید که از کجا برود. این یعنی بکّه. إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ اولین خانه ای که برای بشریت تاسیس شده است لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا این خانه، خانه مبارکی است، مبارک یعنی دارای فضیلت، برکت و دستاوردهای فراوان. مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ این خانه، خانه هدایت است برای همه اهل دنیا.

آیه 97
فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَقَامُ إِبْرَاهِيمَ وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ ﴿۹۷﴾
فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ؛ در این خانه نشانه های فراوانی وجود دارد که انسان ها را به سمت و سوی خود هدایت می کند. آیات جمع آیه است یعنی نشانه، دلیل و سند. بَيِّنَاتٌ جمع بیّنه است، از ماده بیان است یعنی چیزی که امر پنهانی را آشکار می کند. فِيهِ آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ مَقَامُ إِبْرَاهِيمَ؛ این آیات و بینات چه چیزهایی هستند؛ یعنی یکی از آیات و بینات مقام ابراهیم علیه السلام است که حضرت ابراهیم علیه السلام در آنجا نماز اقامه کرده است و در طول تاریخ بشریت از آن مقام بهره می گیرند و اقامه نماز می کنند. این خانه، اینچنین خانه ای است، شما آن را با مسجد الاقصی مقایسه نکنید. وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا این خانه، خانه ای است که هر کس وارد آن شود در امنیت مطلق خواهد بود؛ این امنیت، امنیت تشریع است نه تکوینی. یعنی از نظر شرعی اگر کسی وارد حرم یا مسجد الحرام شد، اگر مجرم باشد نمی توانید دستگیرش کنید، اگر قاتل باشد نمی توان بازداشتش کرد، اگر فاسد باشد، کار منکری انجام داده باشد که باید حد را اجرا کرد نمی توان او را گرفت. اینجا خانه امن است. هر کس آن جا وارد شد حق ندارد متعرض او شود. بنابراین این امن، امنیت تشریعی است نه تکوینی. یعنی اگر پلیس حجاز سلاح درآورد و کسی را بکشد اینگونه نیست که گلولع او اثر نکند، این طبیعی و تکوینی است. آثار خودش را خواهد داشت. لذا در روایات داریم یکی از مدعیان علم خدمت امام صادق علیه السلام آمد. امام صادق علیه السلام برای اینکه قانعش کند از او سوال کرد که این آیه وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا چه می گوید. هر کس وارد شعاع مسجد الحرام و شعاع حرم شود؛ حرم وسیع تر از مسجد الحرام است. مسجد الحرام در داخل حرم واقع شده است. هر کس وارد حرم یا مسجد الحرام شود كَانَ آمِنًا. آقا فرمود معنای این آیه چیست؟ عبد الله بن زبیر پسر زبیری است که از اصحاب پیامبر (ص) و امیرالمومنین علیه السلام بود که بعد از مدتی منحرف شد. در روایت داریم که امام صادق علیه السلام فرمود من از فتنه ابن زبیر نگرانم. چون این زبیر در زمان یزید قیام کرد و خودش را خلیفه اسلام معرفی کرد؛ در مکه حکومت تشکیل داد. اما یزید یک گروه مسلح نظامی را از شام به به مکه فرستاد. گفت عبدالله بن زبیر را دستگیر یا اعدام کنید. فرمانده اعزامی از طرف یزید با منجنیق هایی که درست کرده بودند کعبه را ویران و به آتش کشیدند. صحابه و ارتش عبدالله بن زبیر هم در آنجا نابود شدند. امام صادق علیه السلام فرمود این آیه چه می گوید؟ این آیه می گوید هر کسی که وارد مسجد الحرام شد در امنیت است چطور آنها مورد هدف قرار گرفتند. وَمَنْ دَخَلَهُ كَانَ آمِنًا بنابراین این امن، امنیت تکوینی نیست. امنیت تشریعی است. لذا در روایات داریم که اگر کسی در حرم یا مسجدالحرام قاتل پدرش را دید هیچ کاری نمی تواند کند. در روایت داریم چنین کسی را تحریم کنید، غذا و آبش ندهید و امکانات در اختیارش قرار ندهید تا ناگزیر شود به خاطر فشارهای از آن محیط خارج شود. وقتی خارج شد دستگیرش کنید.
وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ این فراز و قسمت دوم از آیه در مقام قانونگذاری است و آن این است که از مسلمانان هر کسی توان مالی و بدنی داشته باشد، در طول عمر بر او واجب است که یک بار به مکه برود. وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ خداوند بر عهده مردم این حق را دارد هر کسی که توان و استطاعت مالی دارد؛ یعنی توان بدنی و مالی دارد و راه هم مسدود نیست مثل امسال که راه را بسته اند؛ باید به حج برود. استطاعت مالی، استطاعت بدنی و استطاعت امنیتی؛ هر کسی که این سه توان و استطاعت را داشته باشد در طول عمر یک بار واجب است که خانه خدا را زیارت کند و آن عظمت و هیبت را از نزدیک ببیند. هر کسی بدون استثناء آنجا وارد شود بدون اراده اشک های او جاری می شود. تنها آیه ای که در قرآن هست و بر وجوب حج دلالت می کند، همین آیه است و همه فقهای شیعه و فقهای اهل سنت برای اثبات اینکه حج واجب است به همین آیه استدلال می کنند. وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا؛ هر کس که توان و استطاعت داشته باشد می تواند راه را برود.
مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ؛ این کفر دو معنا دارد. یک کفر اعتقادی است، یک کفر عملی است. کفر اعتقادی یعنی بگوید من حج را قبول ندارم و منکر شود؛ اگر کسی حج را که از ضروریات اسلام است انکار کند مرتد است. اگر وجوب نماز و صوم و حج را انکار کند مرتد می شود. اما کسی حج را قبول دارد اما مثلاً می گوید پول هایتان را حرام نکنید و نبرید به سمت آل سعود؛ یا مثلا خمس را قبول دارم اما خمس نمی دهم؛ اصلش را قبول دارد اما در عمل کم می آورد؛ این کافر و مرتد نیست اما فاسق است و به تکلیف شرعیش عمل نکرده است.
بنابراین آیه اول می گوید هر کسی استطاعت و توانایی داشته باشد بر او واجب است؛ استطاعت چند ملاک دارد، استطاعت جسمی و بدن؛ توانایی داشته باشد در منا و عرفات و طواف وظایفش را انجام دهد، اگر کسی عاجز باشد بر او واجب نیست. اگر از دنیا رفت باید برایش نایب بگیرند. حج نیابی انجام دهند. اگر چنانچه کسی عاجز است ولی امکاناتی دارند که می توانند او را ببرند و حج را انجام دهد بر او هم واجب است که حج را انجام دهد. نوع دوم استطاعت، مالی است؛ مثلاً اگر هزینه حج ده میلیون تومان است باید این پول را داشته باشد و اگر نداشته باشد مستطیع نیست. بحثی هم بین فقها هست که اگر پول را قرض کند آیا استطاعت پیدا می کند یا نه؛ برخی فقها می گویند خیر مستطیع نمی شود. بعضی فقها می فرمایند اگر کسی قرض بگیرد و بتواند خیلی راحت اقساط وام و قرضش را بدهد این شخص مستطیع است. یک نوع استطاعت هم، استطاعت امنیت است. در قدیم کاروانی می رفتند. با مال و حیوان می رفتند. در آن زمان نصف کاروان بر نمی گشتند و در بین راه تلف می شدند. بنابراین استطاعت مالی، استطاعت بدنی و استطاعت امنیتی.
وَلِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَمَنْ كَفَرَ؛ فقها کَفَرَ را به مَن تَرَکَ معنا کرده اند کفر به معنای کفر اعتقادی نیست. اگر کسی حج را استطاعت دارد اما ترک کرد فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ شما حج می روی به سود خودتان است و فایده ای برای خدا ندارد اگر بروید چیزی به خدا زیاد نمی شود و اگر هم نرفتید چیزی از خدا کم نمی شود.
در تکمیل بحث چند روایت را از ائمه علیهم السلام بیان می کنم.
در تفسیر نورالثقلین در توضیح آیه إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِلْعَالَمِينَ ﴿۹۶﴾  از امام موسی بن جعفر علیه السلام نقل شده است که بیست و پنجم ذی القعده خانه کعبه تاسیس شده است. الآن ماه ذی القعده هستیم؛ بیست و پنجم ذی القعده دحوالارض نام دارد. دحو به معنای گسترش و پهن شدن است. 
امام کاظم علیه السلام می فرماید: فی خمسةٍ و عشرینَ مِن ذِی القعدةِ وُضِعَ البیتُ و هُوَ اوّلُ رحمةٍ  وُضِعَت عَلی وَجهِ الارضِ؛ اولین رحمتی که خدا به بشریت کرد تاسیس و پایه گذاری خانه کعبه بوده است؛ فَجَعَلَهُ الله عزوجلَّ مَثابةً  لِلناسِ و اَمَناً ( وسایل الشیعه ج ۱۰ ص ۴۵۰)؛ خداوند کعبه را مایه ثواب و فضیلت برای بشریت قرار داده است.
سپس می فرماید هر کسی را روز بیست و پنجم ذی القعده را روزه بگیرد خداوند ثواب شصت ماه روزه را به او می دهد. یعنی یک روز روزه دحوالارض ثواب شصت ماه به او داده می شود.
بحث مهندسی تأسیس کعبه بحث مهمی است؛ اجمالاً اشاره می کنم. روای از امام باقر علیه السلام نحوه مهندسی و احداث کعبه را بیان می کند. می فرماید لمّا أراد الله تعالى أن یخلق الأرض زمانی که خدا اراده کرد که زمین را بسازد أمرَ الریاح؛ به باد فرمان صادر شد فضرَبنَ وجهَ الماء؛ باد ها به وزش در آمد. کسانی که خلیج فارس را دیده اند موقعی که باد می وزد امواج خروشان می شود. گاهی موج ناوهای بزرگ را غرق می کند. خداوند به باد فرمان داد و بادها آب را تحت فشار قرار دادند. حتّى صار موجاً؛ و آب ها مواج شدند. ثمّ أزبَد فصار زبداً واحداً؛ اگر دیده باشید کسانی که شیر را مشک می زنند، کره ها جمع می شود، امام باقر علیه السلام می فرماید فشار باد مثل کره ای که روی شیر جمع می شود؛ موادی تولید شد که خداوند موجودات را گسترش داد و زمین از آن ها ایجاد شد. ثمّ أزبَد فصار زبداً واحداً خداوند همه زبد ها را در نقطه ای که الآن کعبه هست جمع کرد. کوهی از مواد به وجود آمد. ثمّ دحا الأرض مِن تحته ؛ دحا همان دحوالارض است. خداوند زمین را گسترش داد از زیر کعبه زمین پهن شد. سپس حضرت علیه السلام فرمود معنای این آیه همین است. وهو قول الله تعالى: إنّ أوّل بیتٍ وُضِعَ للناسِ لَلّذی ببکّةَ مُبارکاً.
اللهم صل علی محمد و آل محمد
پروردگارا ما را قدردان نعمت انقلاب و امام و مجاهدان و شهدا و آزادگان قرار بده؛
به ما توفیق پاسداری از قرآن و انقلاب و اسلام و کشور عنایت بفرما؛
پروردگارا؛ در ظهور آقا و مولای ما تعجیل بفرما؛
پروردگارا؛ ما را از اصحاب عالمِ عارفِ عابدِ زاهدِ مجاهدِ رزمنده در رکاب حضرتش قرار بده؛
پروردگارا؛ مرگ ما را شهادت در راه خودت، زیر پرجم نبیت در کنار ولی ات مقرر بفرما؛
بارالها؛ امروز جهان اسلام، مسلمانان، شیعیان، پیروان اهل بیت علیه السلام در محاصره دشمنان تو و دشمنان اسلام و دین تو قرار گرفته اند و راهی هم به جایی تو نمی برند؛ خدایا شرّ دشمنان، شرّ استکبار جهانی، اسرائیل، آمریکا را به خودشان برگردان؛
بارالها؛ مسلمانان مظلوم را در عراق و سوریه و یمن و بحرین و افغانستان نجات بده؛
پروردگارا؛ روح و رحمت و رضوان واسعه خودت را بر روح بلند امام، شهدا و گذشتگان را نازل بفرما.
بارالها؛ به ما صبر و پایداری در میدان جهاد با نفس و جهاد اکبر و مقابله با توطئه های دشمنان عنایت بفرما؛
پروردگارا؛ دل های ما را به نور معرفت خودت و اولیاء خودت روشن بفرما؛
پروردگارا؛ نظام مقدس جمهوری اسلامی، مقام معظم رهبری، جوانان عزیز ما، نوامیس ما، نیرو های مسلح ما را محافظت بفرما؛
والسلام عليکم و رحمه الله و برکاته

برچسب ها
مطالب مرتبط
کاشان - خیابان شهید بهشتی - کوچه جمال آباد - دفتر نماینده مقام معظم رهبری و امام جمعه کاشان - کدپستی: ۸۷۱۴۶۷۸۳۸۹
تلفن: ۵۵۷۸۱۸۱ - ۵۵۷۸۸۸۸ - ۵۵۷۲۲۴۴ (۰۳۱)
نمابر: ۵۵۷۸۱۸۲ (۰۳۱)
© کلیه حقوق مادی و معنوی برای پایگاه اطلاع رسانی سفیر ولایت محفوظ است. استفاده از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است.