تاریخ خبر:۱۴۰۵ جمعه ۱۵ خرداد
متن کامل خطبه اول نماز جمعه : مورخ : ١۴٠۵/٣/١۵
امام جمعه کاشان : تحلیل ابعاد اخلاقی و فقهی وصیت/ وصیت نشانه کمال دین
امام جمعه کاشان : پیامبر ص در روایتی می فرمایندط بهشت با سختی پیچیده شده است، و اطراف جهنم را شهوات گرفته است. امام راحل، امام شهید، حاج قاسم و تمام شهدا، سختی ها را در عمر شریف خود گذراندند ولی الان در بهشت برزخی و بعد در بهشت ابدی تا ابدیت در راحتی هستند.
متن کامل خطبه اول نماز جمعه : مورخ : ١۴٠۵/٣/١۵
امام جمعه کاشان : تحلیل ابعاد اخلاقی و فقهی وصیت/ وصیت نشانه کمال دین
بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ
اَلْحَمْدُ وَ الثَّناءُ لِلِّهِ رَبِّ العالَمین وَ صَلَّی اللَّهُ عَلی سَیِّدِنا وَ نَبِیِّنا اَبی القاسِم المُصطَفی مُحَمَّد ص وَ عَلي اَهلِ بَيتِه الطَيّبين الطّاهِرين سِیَّما بَقیّةِ اللّهِ فی الاَرَضین وَ لَعْنَةُ اللّهِ عَلَي أعْدآئِهِمْ أجْمَعينَ إلَي يَوْمِ الدّين
در دویست و نهمین خطبه در کاشان مُکرَّم، در روز پانزده خرداد و نوزدهم ذی الحجه، خود و شما برادران و خواهران را به رعایت تقوای الهی، سفارش می کنم « اُوصیکُم وَ نَفسیِ بِتَقوَی اللّه ». در ادامه توصیه به تقوا در خطبه اول و بیان حکمت های نهج البلاغه، به حکمت صد و بیست و یک نهج البلاغه رسیدیم. امیرالمومنین علی ع در این حکمت می فرماید « شَتَّانَ مَا بَيْنَ عَمَلَيْنِ؛ عَمَلٍ تَذْهَبُ لَذَّتُهُ وَ تَبْقَى تَبِعَتُهُ، وَ عَمَلٍ تَذْهَبُ مَئُونَتُهُ وَ يَبْقَى أَجْرُهُ » چقدر بین این دو عمل دور و فاصله است:
١ _ عملی که لذت حرام دارد اما لذت ان می رود ولی ناگواری، زیان، کیفر و گناه او باقی می ماند
٢ _ عملی که رنج ان می گذرد. اما پاداش عظیم ان باقی می ماند. ایت الله مکارم می فرمایند، ان عمل اولی که امام فرمودند، عمل گناه آلود است. مانند گناه شنیدن حرام. مثلا شما را به مجلس عروسی که سنت نبوی است دعوت می کنند، اما می گویند، ما اهنگ حرام داریم، لذا شما بعد از این ساعت بیا. یک. ساعت لذت حرام را برای خودش و برای مهمان ها در نظر گرفته، این یک ساعت لذت می رود اما تبعات ان می ماند. امام کاظم ع در جواب شخصی که سوال کرد، همسایه من آهنگ حرام می گذارد، من که به حیاط منزلم می روم، بیشتر می مانم. ایا اشکال دارد؟ امام فرمودند، اگر بدون توبه از دنیا بروی، جهنمی هستی. ان شخص علت را سوال نمود، امام فرمودند، قران در سوره اسراء ایه ٣۶ می فرماید « إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَٰئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا » گوش، چشم وقلب، از همه این ها سوال می شود. عمل نیک مانند نماز جمعه، نماز خواندن و جهاد، مشکلات و رنج دارد، شما دو ساعت بهترین زمان روز تعطیل از راه دور به نماز جمعه میائید، ان سختی و رنج تمام. می شود اما پاداش عظیم ان در دنیا و اخرت می ماند. پیامبر ص در روایتی می فرمایند « إِنَّ الْجَنَّةَ حُفَّتْ بِالْمَكَارِهِ وَ إِنَّ النَّارَ حُفَّتْ بِالشَّهَوَاتِ » بهشت با سختی پیچیده شده است، و اطراف جهنم را شهوات گرفته است. امام راحل، امام شهید، حاج قاسم و تمام شهدا، سختی ها را در عمر شریف خود گذراندند ولی الان در بهشت برزخی و بعد در بهشت ابدی تا ابدیت در راحتی هستند. برادران و خواهران، هر وقت، گناه چشم، گوش، گناه زبان، شکم و دامن به شما عرضه شد یاد این کلام مولی باشید که فرمودند، چقدر بین این دو عمل فاصله است، عملی که لذت ان زود گذر و موقت است ولی عواقب ان دنیا و اخرت را خراب می کند و عملی که سختی ان کم است ولی پاداش عظیم ان، انشاء ارله دنیا و اخرت شما را فرا می گیرد.
این توصیه به تقوا در خطبه اول بود.
حجت الاسلام حسینی افزود : بحث اصلی و محوری و مستمر ما در خطبه ها ، قران است ، هفته قبل ایه صد و هشتاد سوره بقره « ایه وصیت » را توضیح دادیم، ایه می فرماید « كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ ۖ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ » بر شما مکتوب شده، وقتی مرگ شخصی نزدیک شد، اگر مالی را باقی گذاشته بر پدر و مادر و فامیل خودش وصیت کند، وصیت خوب کند. این مطلب حقی است بر اهل تقوا. هفته قبل پنج نکته از این ایه را خدمت شما عرض کردم و این هفته هم چند نکته از همین ایه را عرض می کنم.
نکات ایه :
نکته اول : « إِنْ تَرَكَ خَيْرًا » خیر به چه معنا می باشد؟ در اینجا، خیر یعنی مال. قران از خیر، تعبیر مال کرده است. چرا خداوند برای مال، تعبیر خیر نموده است؟ ایت الله جوادی آملی در تسنیم جلد نه صفحه ٢١٩ می فرماید، این نشان می دهد، اسلام سرمایه ای را که از راه مشروع و با عرق جبین بدست امده است و در راه مشروع هم مصرف شود، ان را خیر و برکت می داند، لذا با زاهد نمایانی که ذات مال را بد می دانند، مخالف است. ضمنا وقتی قران از مال، تعبیر به خیر می کند، اشاره لطیف دارد و ان این است که برادران و خواهران به دنبال مال مشروع باشید، زیرا اگر مال نامشروع باشد، برای هیچ کس خیر نیست. شرّ و نکبت است و در قیامت، طوق آتشی است بر گردن انسان
نکته دوم : گاهی اوقات، خیر در قران، بعنوان مطلبی که همیشه خوب است، اطلاق شده است مانند انچه در ایه « فَاستَبِقوا الخَیرات، بسوی خیرات سبقت بگیرید » این برای همه و در همه حالات خیر است. اما قران، کلمه مال، را بعنوان خیر نسبی مطرح نموده است، در ایه ١٨٠ سوره بقره، خیر، بعنوان خوبی مطرح شده است، مالی که خوب است اما در قران، سوره مومنون « این سوره منسوب به امیرالمومنین علی ع است و مستحب است روزهای جمعه سوره مومنون را بخوانیم » آیه ۵۴ تا ۵۶ از مال مذمت نموده است، پس مال، یک خیر نسبی است. « فَذَرْهُمْ فِي غَمْرَتِهِمْ حَتَّىٰ حِينٍ،أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مَالٍ وَبَنِينَ، نُسَارِعُ لَهُمْ فِي الْخَيْرَاتِ ۚ بَلْ لَا يَشْعُرُونَ » این انسان های مال طلب را در جهل و غفلت خودشان بگذار تا مرگ انها فرا برسد، ایا فکر مىكنند كه آنچه از مال و فرزند به آنان مدد مىكنيم براى اين است كه شتاب مىكنيم كه خيرهايى به آنان برسانيم؟ نه، هرگز چنين نيست بلكه آنان نمىفهمند.مال و فرزند وسيلهى امتحان آنهاست. هر کسی که پول او زیاد می شود، برایش خیر نیست. ان وسیله امتحان است و انها نمی فهمند. پس در مکتب قران، گاهی اوقات خیر، به معنی خیر مطلق است، مانند « فَاستَبِقوا الخَیرات » و گاهی منظور، خیر نسبی است. مانند مال.
نکته سوم : ایا منظور از « إِنْ تَرَكَ خَيْرًا » کسی است که پول زیاد از خود باقی گذاشته است و باید وصیت کند برای فامیل و اقربین یا مال کم هم همینطور است؟ علامه در المیزان جلد یک صفحه ۴٣٩ می فرماید: گویا منظور مالِ قابل توجه است. ایت الله جوادی املی می فرماید،خودمان باشیم با ایه، منظور هم مال کم است و هم مال زیاد. اما قرینه ای داریم و ان روایت امیرالمومنین علی ع است که در نورالثقلین، جلد یک صفحه ١۵٩ امده است، « رَوَی عَنْ عَلِيٍّ عَلَيْهِ اَلسَّلاَمُ : أَنَّهُ دَخَلَ مَوْلًی لَهُ فِي مَرَضِهِ ، وَ لَهُ سَبْعَمِائَةِ دِرْهَمٍ أَوْ سِتُّمِائَةٍ فَقَالَ : أَ لاَ أُوصِي ؟ فَقَالَ : لاَ إِنَّمَا قَالَ اَللَّهُ سُبْحَانَهُ «إِنْ تَرَكَ خَيْراً » وَ لَيْسَ لَكَ كَثِيرُ مَالٍ ، وَ هَذَا هُوَ اَلْمَأْخُوذُ بِهِ عِنْدَنَا » امام به عیادت یکی از شیعیان که بیمار بود امدند، تمام دارایی او ششصد یا هفتصد درهم بود، بیمار به امام فرمود، برای این پول وصیت کنم؟ امام فرموند، نه، زیرا قران فرموده است، اگر خیری را ترک کردی، برای تو مال زیادی نیست که بخواهی وصیت کنی. لذا ایت الله جوادی املی می فرماید، این حدیث، قرینه بیرونی می شود که منظور از مال در ایه، مال زیاد است.
نکته چهارم : « لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ » مگر سهم والدین مشخص نیست که چقدر بگیرند؟ همانطور که سهم پسر و دختر مشخص است، سهم پدر و مادر هم مشخص است، پس چرا ایه فرموده است « لِلْوَالِدَيْن لِلْوَالِدَيْنِ»؟ سهم مشخص است. قران در سوره نساء ایه ١١ می فرماید « وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِنْ كَانَ لَهُ وَلَدٌ ۚ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلَدٌ وَوَرِثَهُ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ »اگر شخصی از دنیا برود و ان شخص فرزند داشته باشد، به هر کدام از پدر و مادر، یک ششم می رسد. و اگر فرزند، و همسر نداشته باشد، تمام وارث پدر و مادر او هستند. به مادر، یک سوم و به پدر دو سوم می رسد. این سهم ها مشخص است.چرا قران فرموده برای پدر و مادر و اقربین وصیت کنید؟ جواب این است، اگر کسی می خواهد به همسرش، سهم بیشتر برسد، و یا به والدینش، بیشتر از سهم معین شده در قران برسد، یا پسر عمو، پسر دایی و یا فامیل خوبی دارد و می داند او متدین است، فقیر است و جزو ارث نیست و می خواهد برای او سهمی تعیین کند، در اینجا اسلام و قران راه را برای او باز گذاشته است که از ارث برای انها وصیت کند. پس برای پدر و مادر یا وارث، بیش از ان حدّی که مشخص شده است می تواند وصیت کند، و برای فامیلی که ارث نمی برند و لی خصوصیتی دارد و شما می خواهی برای او سهمی مشخص کنی، در اینجا، قران راه را باز گذاشته است، لذا امیرالمو منین علی ع این را، موجب کمال ایمان می دانند و می فرمایند « مَن لَم يُوصِ عِندَ مَوتِهِ لِذَويقَرابَتِهِ مِمَّن لا يَرِثُهُ فَقد خَتَمَ عَمَلَهُ بمَعصِيَةٍ » کسی که برای فامیل خود که از او ارث نمی برد وصیت نکند، عمل او به معصیت تمام شده است. بزرگان تبیین می فرمایند، ختم به معصیت، یعنی نداشتن کمال. او یکی از کمالات را از دست داده است
نکته پنجم : شخص « بِالْمَعْرُوفِ » وصیت کند. این به چه معنا می باشد؟ چند معنا را ذکر می کنم:
١ _ علامه ره در المیزان می فرماید، انچه را می خواهد وصیت کند، معروف باشد، یعنی به خوبی متداول باشد، کارهای خوب مرسوم بعنوان مثال، چند هفته قبل، خانمی مبلغ صد میلیون، از ارث خود را به مصلّی داد و مجریان مصلی هم در بخشی از مصلي مصرف نمودند، این یک کار و احسان متداول است. یا کمک به مسجد، مدرسه، مصلي، کتابخانه، ایتام و یا کمک به جبهه مقاومت.
٢ _ مجمع البیان می فرماید، شما در وصیت نمودن ستم نکنی. برای یک نفر هزار تومان و برای یک نفر صد میلیون تومان.
٣ _ شما برای کسی که وصیت می کنی، به گونه ای نباشد که به فقیر کم و به غنی زیاد برسد
۴ _ مبادا، در وصیت، به گناه وصیت نمایی. بعضی از کتاب ها، نشر کتب ضلال است. یا بعضی از برنامه ها
نکته ششم : « حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ »در خطبه قبل عرض کردم « کُتِبَ » یعنی وجوب. اما چون قران فرموده« حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ » این قرینه می شود که وجوب را، کم می کند، و استحباب می شود. چون اگر قرار بود وجوب را برساند، نمی فرمود« حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ »بلکه می فرمود
« حَقًّا عَلَى الْمُومنین ». ضمنا، عظمت وصیت را هم نشان می دهد که اهل تقوا موفق به وصیت می شوند. عظمت وصیت را نشان می دهد که فقط متقیان، توفیق به عمل وصیت را دارند
نکته هفتم : چقدر از مال خود را می توانید وصیت کنید؟ دو گونه وصیت داریم :
١ _ وصیت عهدی: مثلا، وصیت می کنید که، هر موقع از دنیا رفتید، من را در کنار امامزاده طواف دهید، یا در کنار امامزاده، روضه امام حسین ع را برای من بخوانید، یا فلان شخص غسل و کفن من را انجام دهد یا فلان شخص بر من نماز گذارد و یا تلقین را فلان شخص بخواند.
٢ _ وصیت تملیکی: ایه امروز مربوط به این وصیت است. وصیت کننده می خواهد چیزی را به ملک دیگری دربیاورد « تا حداکثر یک سوم ». امیرالمومنین علی ع می فرماید، لازم نیست، حتما یک سوم باشد، یک چهارم، یا یک پنجم را وصیت کنید تا به وارث بیشتر برسد. ضمنا حضرت علی ع سفارش می فرمایند، می خواهی ثلث یا کمتر از ثلث را می خواهی وصیت تملیکی کنی، بهتر ان است، همانی که می خواهی به فرزندانت سفارش کنی، در دنیا خودت ان را انجام بدهی. امیرالمومنین علی ع در حکمت ٢۵۴ نهج البلاغه می فرماید « يَا ابْنَ آدَمَ، كُنْ وَصِيَّ نَفْسِكَ فِي مَالِكَ » خودت در مالِ خودت وصیّ باش. علت چیست؟ ایت الله جوادی املی می فرماید، اگر برای یک سوم یا کمتر را خودش وصیت کند، این چهار حکمت دارد:
١ _ با بخل خودش مبارزه می کند. اگر کسی خودش وصیت کند، شُحّ و بخل درونی انسان را از بین می برد
٢ _ اگر خودِ شخص وصیت کند، باعث کمال روحی و باعث بیشتر شدن قرب الهی انسان بخدا می شود. با قصد قربت برای انسان کمال روحی می آورد
٣ _ به دستور « اَنفَقوا » عمل کردیم. این دستور خداوند را اجرا کردیم
۴ _ گاهی اوقات وارث به وصیت عمل نمی کند. شما سراغ دارید که پدر یا مادر وصیت نموده است، که ثلث مالش در مسیری مصرف شود اما فرزندان عمل نمی کنند یا لااقل، چند تا از فرزندان می خواهند به وصیت عمل کنند و چند تا از فرزندان نمی خواهند. لذا امیرالمومنین علی ع با توجه به این چهار حکمت می فرمایند « يَا ابْنَ آدَمَ، كُنْ وَصِيَّ نَفْسِكَ فِي مَالِكَ »
خدایا : ما را عامل به احکام دین مبین قرار بده
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ :
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ، اللَّهُ الصَّمَدُ ، لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ ، وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ