تاریخ خبر:۱۴۰۵ جمعه ۱۵ آبان
خطبه اول نماز جمعه : مورخ : ١۴٠۵/٠٨/١۵
امام جمعه کاشان: رشوه دادن از مصادیق کفر است و باطن رشوه دهنده متعفن است
امام جمعه کاشان: از وصایای پیامبر ص به اباذر غفاری است که، برادران و خواهران، برای عبرت، به زیارت اهل قبور برویم، تا به یاد معاد باشیم، نماز اموات را شرکت کنید، زیرا این برای تو حزنی می آورد که این حزن باعث می شود تا روز قیامت در سایه الهی قرار بگیری
خطبه اول نماز جمعه : مورخ : ١۴٠۵/٠٨/١۵
امام جمعه کاشان: رشوه دادن از مصادیق کفر است و باطن رشوه دهنده متعفن است
بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ
اَلْحَمْدُ لِلِّهِ رَبِّ العالَمین وَ صَلَّی اللَّهُ عَلی سَیِّدِنا وَ نَبِیِّنا اَبی القاسِم المُصطَفی مُحَمَّد ص وَ عَلي اَهلِ بَيتِه الطَيّبين الطّاهِرين سِیَّما بَقیّةِ اللّهِ فی الاَرَضین وَ لَعْنَةُ اللّهِ عَلَي أعْدآئِهِمْ أجْمَعينَ إلَي يَوْمِ الدّين
در دویست و بیست و نهمین خطبه در کاشان مکرّم ، تکریم شده امام باقر ع و امام صادق ع، پانزدهم ابان ماه و بیست و ششم جمادی الاولی، در ایام فاطمیه، خود و شما برادران و خواهران را به رعایت تقوای الهی، سفارش می کنم . « اُوصیکُم وَ نَفسیِ بِتَقوَی اللّه ». واجبات الهی را انجام دهیم و محرمات را ترک کنیم، که این بهترین زاد و توشه برای سفر ابدی ما می باشد . در ادامه توصیه به تقوا در خطبه اول و بیان حکمت های نهج البلاغه، به حکمت صد و سی ام نهج البلاغه از مصادیق تقوا رسیدیم. در این حکمت حضرت علی ع می فرماید، « وَ قَدْ رَجَعَ مِنْ صِفِّينَ فَأَشْرَفَ عَلَى الْقُبُورِ بِظَاهِرِ الْكُوفَةِ-: يَا أَهْلَ الدِّيَارِ الْمُوحِشَةِ وَ الْمَحَالِّ الْمُقْفِرَةِ وَ الْقُبُورِ الْمُظْلِمَةِ، يَا أَهْلَ التُّرْبَةِ، يَا أَهْلَ الْغُرْبَةِ، يَا أَهْلَ الْوَحْدَةِ، يَا أَهْلَ الْوَحْشَةِ، أَنْتُمْ لَنَا فَرَطٌ سَابِقٌ وَ نَحْنُ لَكُمْ تَبَعٌ لَاحِقٌ؛ أَمَّا الدُّورُ فَقَدْ سُكِنَتْ، وَ أَمَّا الْأَزْوَاجُ فَقَدْ نُكِحَتْ، وَ أَمَّا الْأَمْوَالُ فَقَدْ قُسِمَتْ. هَذَا خَبَرُ مَا عِنْدَنَا، فَمَا خَبَرُ مَا عِنْدَكُمْ؟ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى أَصْحَابِهِ فَقَالَ: أَمَا [وَ اللَّهِ] لَوْ أُذِنَ لَهُمْ فِي الْكَلَامِ لَأَخْبَرُوكُمْ أَنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى » امیرالمومنین علی ع از جنگ صفین بر می گشتند، به قبرستانی پشت دروازه کوفه رسیدند، حضرت به اهل قبور خطاب کردند، ای ساکنان خانه های وحشت زا، ای ساکنان محله های خالی و قبرهای تاریک، ای خفتگان در خاک، ای غریبان، ای تنها شدگان، ای وحشت زدگان. شما از ما پیشی گرفتید و ما به دنبال شما روان هستیم و به شما خواهیم رسید. اگر سوال کنید، بعد از رحلت شما خانه های شما چه شد، جواب می دهم که افرادی امدند و در خانه های شما ساکن شدند، اگر از همسرتان سوال می کنید، دیگران امد و با انان ازدواج کردند. اگر از اموالتان سوال کنید، می گویم، اموال شما تقسیم شد. این خبری است که نزد ما می باشد. شما بگوئید از برزخ چه خبر؟ حضرت به اصحاب فرمودند، اگاه باشید، اگر اهل قبور اجازه داشتند که حرف بزنند، حتما به شما اهل دنیا خبر می دادند که بهترین زاد و توشه برای سفر اخرت تقوا الهی است.
مرحوم مغنیه در شرحشان بر نهج البلاغه جلد چهارم صفحه سیصد، می فرماید، این سخن امیرالمومنین علی ع که می فرماید اگر اذن داشتند که خبرهای برزخ را به شما بدهند، دقیقاً مانند سخن پیامبر ص نسبت به کشته شدگان در جنگ بدر است، حضرت خطاب نمودند به سران کفر و شرک فرمود «يا أبا جهلٍ يا عُتبةُ يا شَيبةُ يا اُميّةُ ، هل وجَدْتُم ما وَعَدَ ربُّكُم حَقّا ؟فإنّي قد وَجَدْتُ ما وَعَدني ربّي حَقّا » ای ابو جهل! عتبه! شيبه! اُميّه! آيا وعده پروردگار خود را راست يافتيد؟ من كه آنچه را خدايم به من وعده داده بود راست يافتم.
ابن ابی الحدید از اهل سنت و معتزلی، در جلد هیجده، صفحه ٣٢٢شرح نهج البلاغه، می فرماید، از وصایای پیامبر ص به اباذر غفاری است که، برادران و خواهران، برای عبرت، به زیارت اهل قبور برویم، تا به یاد معاد باشیم، نماز اموات را شرکت کنید، زیرا این برای تو حزنی می آورد که این حزن باعث می شود تا روز قیامت در سایه الهی قرار بگیری
ابن میثم، شارح دیگر نهج البلاغه ذیل این عبارت می فرماید، منظور امیرالمومنین علی ع از بیان این حکمت این است که قلب های قسیّ را رقیق کند،
خدایا، دل های ما را با مواعظ علوی و حکمت های قران رقیق، نرم و عامل به دستورات قران قرار بده
حجت الاسلام حسینی افزود : بحث اصلی و محوری و مستمر ما در خطبه ها ، قران است ، به ایه صد و هشتاد و هشت سوره بقره رسیدیم، قران می فرماید « وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ وَتُدْلُوا بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ لِتَأْكُلُوا فَرِيقًا مِنْ أَمْوَالِ النَّاسِ بِالْإِثْمِ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ » در داد و ستد و رفت و امدهایی که با هم دارید، اموالتان را از طریق صحیح داد و ستد کنید، اموالتان، اکل مال به باطل نباشد، معامله حرام نباشد، مبادا به یک حاکم و قاضی جائر و بد پول بدهید تا با رشوه مال مردم را غصب کنید، این کار را با گناه نکنید، در حالی که می دانید.
نکات ایه :
نکته اول : « لَا تَأْكُلُوا ». « اَکل» به معنای خوردن است ولی علامه مصطفوی در التحقیق، جلد اول صفحه ٩١ می فرماید، « اَکل » در این ایه به معنای گرفتن و مطلق تصرف است و نه فقط، خوردن. علامه ره در المیزان، جلد دوم صفحه ۵١ می فرماید، این اطلاق مجازی که به همه تصرفات « اَکل » می گویند، یک، تصحیح کننده ای می خواهد، که چرا به مطلق تصرفات « اَکل » می گویند؟ ایشان می فرماید، این بخاطر آنست که انسان نیازهای مختلفی دارد، نیاز به پوشش و لباس، نیاز به مسکن، نیاز به ازدواج، نیاز به جاده و... ولی نزدیکترین و طبیعی ترین نیاز انسان « اَکل » و خوردن است، لذا اولین و نزدیکترین نیاز را خداوند بیان فرموده است و مصحح این اطلاق مجازی ، این است که خوردن، اولین و نزدیک ترین فعل طبیعی مورد نیاز انسان است
نکته دوم :« وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ » مالتان. برادران و خواهران، در بینش الهی، همه چیز، تکویناً، مِلک خداوند است. در ایه ٣٣ سوره نور قران می فرماید« وَآتُوهُمْ مِنْ مَالِ اللَّهِ الَّذِي آتَاكُمْ » به دیگران از مالِ خداوند بدهید که به شما داده است. پس، اصلِ مِلک، تکویناً، همه چیز مِلک خداوند است. اما خداوند مهربان، به دیگران، اعتباراً و تشریعاً ملکیت را می دهد. مثلاً مال یتیم. قران در سوره نساء ایه دوم می فرماید « وَآتُوا الْيَتَامَىٰ أَمْوَالَهُمْ » ضمیر « هُم » به یتیم بر می گردد، مال یتیم را به انها بدهید. یا درباره خودِ شما، قران در سوره نساء ایه پنج می فرماید « وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ » مال خود را به انسان سفیه ندهید. پس خلاصه نکته دوم این است که تکویناً، همه اموال برای خداوند است، در این دنیا، بعضی از افراد، بخصوص تملیک کرده است شرعاً و اعتباراً، و این مالک شرعی شناخته می شود و می گوئیم مالِ فلانی. لذا اینجا فرموده « أَمْوَالَكُمْ ».
نکته سوم : « بَيْنَكُمْ »« وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَینَکُم » بین خودتان. این به چه معنا می باشد؟ ایت الله جوادی آملی، در تسنیم جلد نهم صفحه ۵٠۶ می فرماید، بعضی اوقات دستورات خداوند مربوط به پدر و خانواده اش است. قران در ایه شش سوره تحریم می فرماید « قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا » ای پدر، خود، همسر و فرزندانت را از آتش جهنم نجات بده. اما در اینجا، « أَمْوَالَكُمْ » در رابطه با تجارتی است که با دیگران دارد. محور اصلی این ایه، تنظیم روابط مالی با یکدیگر است. این تفسیر « بَینَکُم » است« وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَینَکُم » در مراودات مالی، این دستور الهی را اجرا کنید.
نکته چهارم: « وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ ». این معاملات و دادو ستد شما بر اساس باطل نباشد. من برای باطل، مصادیق، اکل مال به باطل چند مورد را یاداشت کرده ام:
کم فروشی
ربا
خوردن مال یتیم
غصب
رشوه
در این خطبه رشوه را توضیح می دهم و انشاء الله هفته اینده، سایر مصادیق، اکل مال به باطل را بیان خواهم. کرد. رشوه در فقه به چه معنایی می باشد؟ مثلاً در مصباح المنیر، صفحه ٢٢٨ ماده « ر ش و » می فرماید، رشوه مالی است که به قاضی می دهند، تا با ان یک حق را باطل کند و باطل را حق جلوه بدهد. با این که رشوه مصداق اکل مال به باطل است، کافی بود که خداوند بفرماید « وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ ». این مصداقش، رشوه هم بود، ولی در ادامه ایه می فرماید « وَتُدْلُوا بِهَا إِلَى الْحُكَّامِ » مبادا رشوه را به حاکم و قاضی جائر بدهید. پس با این که کلی ان امده بود، ولی بخاطر اهمیت، جداگانه هم بیان شده است.« تُدْلُوا » از ماده اِدلاء است که حروف اصلی ان « د ل و، دَلو است » دَلو را به چاه انداختن، سطل را به چاه انداختن، برای کشیدن اب است، لذا می گویند « اِدلاء». در این ایه، خداوند می فرماید، رشوه دادن به حاکم و قاضی که به نفع رشوه دهنده حکمی را صادر کند، به این می گویند، دلو انداختن « اِدلاء » . اموال مردم را تصرف کردن. خداوند می فرماید، با مالِ خودتان دلواندازی نکنید که بخواهید مال دیگران را نصیب خودتان کنید. توضیح بیشتر را از بیان بسیار زیبای ایت الله جوادی آملی استفاده می کنم که می فرماید، یک انسان دل زنده، کسی که دلش با ایات الهی و روایات زنده است، با یک طناب پاک می تواند، یک دَلو طاهر را داخل چاه بیاندازد و از چاه زمزم، اب زمزم و کوثر را استخراج کند. ، این کار یک انسان دل زنده است. اما یک انسان دل مرده که به معاد اعتقادی ندارد و ایات الهی برای او ارزشی ندارد، با یک طناب خبیث و با یک دَلو آلوده، دلو را داخل چاه فاضلاب می اندازد و زباله متعفن را بیرون می کشد. این رشوه است. کسی که رشوه مالی به دیگران می دهد، مانند این است که بر فراز ان بالوعه و گودال فاضلاب ایستاده، دَلو را داخل فاضلاب لجن می اندازد تا کثافات را بیرون بکشد.
برادران و خواهران، رشوه دهنده، با پرداخت رشوه، از درون جانِ قاضی آلوده، جان و روحی که کثیف و الوده شده، یک حکم باطل و لجن الود را بیرون می کشد و بعد این لجن را به سر و صورت خود می کشد. با این مالِ الوده که به اموال خودش اضافه نموده است، در واقع درون خودش را کثیف کرده است. این کار را به هر عاقلی بگویی می گوید، عاقلانه نیست. این کار، سفیهانه است. پیامبر ص در روایتی می فرماید « إيّاكُم والرّشوَةَ فإنّها مَحضُ الكُفرِ وَ لاَ يَشَمُّ صَاحِبُ اَلرِّشْوَةِ رِيحَ اَلْجَنَّةِ » مبادا به حاکم و قاضی جائر رشوه بدهید که این کفر محض است. او بداند، رشوه دهنده و رشوه گیرنده بوی بهشت را استشمام نمی کنند. ممکن است در دنیا با لباس اتو کشیده رفت و امد کند، ولی بداند، باطن او متعفن است و اگر در دنیا هم رسوا نشود، به تعبیر ایه ٩ سوره طارق « يَوْمَ تُبْلَى السَّرَائِرُ » یوم تبلی السرائری هست که اهل رشوه در انجا رسوا می شوند. امام صادق ع هم می فرماید « الرُّشى في الحُكمِ هُو الكُفرُ باللّه » اگر کسی برای تغییر دادن حکم قاصی رشوه بدهد، این یکی از مصادیق کفر است.
خدایا : خودِ ما، اهلِ ما، اطرافیان، شهر، استان و کشور ما را از اکل مال به باطل مصون بدار
بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ
وَالْعَصْرِ، إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ ، إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ