خطبه اول نماز جمعه  : مورخ : ١۴٠۵/٠٧/١٧

امام جمعه کاشان: ابادی اخرت به ایمان و عمل صالح است./ هر قدر می توانیم، ایمان خود را تقویت کنیم و عمل صالح را بالا ببریم


بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ

اَلْحَمْدُ لِلِّهِ رَبِّ العالَمین وَ صَلَّی اللَّهُ عَلی سَیِّدِنا وَ نَبِیِّنا اَبی القاسِم المُصطَفی مُحَمَّد ص وَ عَلي اَهلِ بَيتِه الطَيّبين الطّاهِرين سِیَّما بَقیّةِ اللّهِ فی الاَرَضین وَ لَعْنَةُ اللّهِ عَلَي‌ أعْدآئِهِمْ أجْمَعينَ إلَي‌ يَوْمِ الدّين‌

در دویست و بیست و پنجمین خطبه در کاشان مکرّم ، ردز هفده مهرماه و بیست و هفت ربیع الثانی خود و شما برادران و خواهرانم را به رعایت تقوای الهی، سفارش می کنم . « اُوصیکُم وَ نَفسیِ بِتَقوَی اللّه ». هر چه می توانیم، چشم، زبان، گوش، شکم و دامن خودمان را از گناه و معصیت حفظ کنیم و بلکه فکر خودمان را از گناه حفظ کنیم. در ادامه توصیه به تقوا در خطبه اول و بیان حکمت های نهج البلاغه، به حکمت صد و بیست و شش نهج البلاغه از مصادیق تقوا رسیدیم. این حکمت چند بخش دارد ، پنج بخش این حکمت را عرض کردم و امروز، بخش ششم و آخرین بخش این حکمت را بیان می کنم، حضرت امیرالمومنین علی ع می فرمایند « وَ عَجِبْتُ لِعَامِرٍ دَارَ الْفَنَاءِ وَ تَارِكٍ دَارَ الْبَقَاءِ  » من تعجب می کنم، از کسی که خانه دنیا را اباد می کند و به عمران ابادی ان خیلی اهتمام دارد، اما خانه ی ماندن و استقرار دائمی خودش را ترک می کند.
‏
ایت الله مکارم در شرح نهج البلاغه، چند مقدمه و یک نتیجه دارند و می فرمایند :

١ _ همه با چشم خودمان می بینیم، که این جهان دار فنا است. هر روز گروهی از دنیا می روند و رحلت می کنند و عده ای جدید به دنیا می ایند. همه چیز در حال گذر است.

٢ _ عقل اجازه نمی دهد که انسان برای جایی که فانی هست و از بین می رود، در آبادانی ان بکوشد اما برای جایی که برای ما همیشگی است، عمران ان را ترک کند. عقل اجازه نمی دهد، خانه ای که موقت است، به فکر عمران و ابادی ان باشیم، اما برای خانه ابدی کاری نکنیم.

٣_  ابادی اخرت به ایمان و عمل صالح است. هر قدر می توانیم، ایمان خود را تقویت کنیم و عمل صالح را از نظر کمّی و کیفی « اخلاص و بخاطر خدا بودنش » را بالا ببریم.

ابن میثم شارح نهج البلاغه می فرماید، امیرالمومنین در این حکمت شش « عَجِبتَ » می فرماید، و منظور حضرت این است که، ما متذکر شویم و این برخورد را نداشته باشیم. مبادا من و شما، عمران و ابادی جهان اخرت، دار همیشگی را ترک کنیم. در تفسیر فی ظلال، مرحوم مغنیه، با بیان مثلی می فرماید، خود را در آئینه نگاه می کنید، تصویر خود را می بینید و وقتی از مقابل آئینه کنار می روید، تصویر شما فوری وجود ندارد. دنیا هم همینگونه است. تفاوتی بین تصویر شما در آئینه و وجود شما در کل زندگی دنیا نیست. وجود شما در دنیا « هفتاد، هشتاد، صد سال » با تصویر یک دقیقه ای شما در آئینه، فرقی ندارد. هر دو فانی هستند، فقط یکی از دیگری طولانی تر است. وی می گوید، به حکیمی گفتند فلانی در حال جان کندن است، حکیم می گوید، از روزی که او به دنیا امد، در حال جان کندن بود. خواهران و برادران، هر نفسی که می کشیم، ما را به پایان مهلت مان نزدیک می کند. امیرالمومنین علی ع می فرماید، دنیا محل عبور و اخرت محل قرار است. مبادا برای خانه دنیا، فرش، پرده، نور و روشنایی و تمام امکانات را فراهم و اماده کنم اما برای اخرت، که خانه همیشگی من هست کاری نکنم. توشه سفر اخرت و جایگاه ابدی ما، ایمان و عمل صالح مانند نماز، حجاب و خوش اخلاقی و تمام واجباتی که در قران امده است می باشد.


این توصیه به تقوا در خطبه اول بود.

حجت الاسلام حسینی افزود : بحث اصلی و محوری و مستمر ما در خطبه ها ، قران است ، به ایه صد و هشتاد و شش سوره بقره رسیدیم، بسیار ایه مهمی است. قران می فرماید « وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ ۖ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ ۖ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ » اگر بندگان من از منِ خدا سوال کردند، من نزدیک هستم. من جواب می دهم، دعای کسی که بخواند، وقتی که من را بخواند. پس اجابت کنید من را و ایمان بیاورید به من. تا انشاء الله به صراط مستقیم ارشاد شوید. چهار نکته مهم را با استفاده از تفاسیر را هفته قبل عرض کردم

نکات ایه :

نکته پنجم : ایت الله جوادی املی می فرماید، درجات و زبان دعا سه گونه است:

١ _ گاهی انسان دعا می کند و خدا را می خواند با همین زبانی که در صورت وجود دارد « زبان مقال ».

٢ _ گاهی انسان با زبانِ حال، خدا را می خواند. حال خوشی به انسان دست می دهد و چیزی را از خدا درخواست می کند، هر چند زبانش حرکت نکرده است

٣ _ گاهی هم با زبانِ استعداد است. می فرماید، منظور از این زبان این است که، خدای متعال در درون هر موجودی استعدادی قرار داده است که به کمال برسد. خداوند این استعدادها را پرورش می دهد تا او به کمال مطلوب خودش برسد. بچه ای را در نظر بگیرید، بچه استعداد دارد که بزرگ شود، این استعداد را خداوند پرورش می دهد، از جانب خدا هیچ نقص و بخلی نیست. اما گاهی اوقات که ما گیرنده هستیم « امواج از طرف فرستنده های صدا و سیما می اید، رادیو  و گیرنده ما اگر خراب باشد، صدا و سیما مشکلی ندارد، باید گیرنده را اصلاح کنیم. » ما هم که گیرنده هستیم، باید نقص خود را باید بر طرف کنیم. قران در ایه ۵٠ سوره طه می فرماید « قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَىٰ كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَىٰ » ربّ ما ان خدایی است که هم ما را افریده و هم هدایت کرده است. ان استعداد را به پرورش رسانده است، اما قابلیتِ قابل، خراب نبودن گیرنده و نقص گیرنده، بستگی به خودمان دارد. ما باید گیرنده را اصلاح کنیم. ما باید موانع را برطرف کنیم، وگرنه بارش رحمت الهی برای همه می اید. باز قران در ایه ٢٩ الرحمان می فرماید « يَسْأَلُهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۚ كُلَّ يَوْمٍ هُوَ فِي شَأْنٍ » تمام موجودات اسمان و زمین به این زبان استعداد خدا را می خوانند. تمام موجو دات اسمان ها و زمین، با زبان استعداد می گویند، خدایا، ما را پرورش بده و خداوند هم هیچ امساکی ندارد که بخواهد به کسی ندهد. قران در ایه ٣۴ سوره ابراهیم می فرماید « وَآتَاكُمْ مِنْ كُلِّ مَا سَأَلْتُمُوهُ  » با زبان استعداد، هر چه درخواست کنید، خدوند ان را پرورش می دهد. مطلب ظریفی در ایات الهی امده است که این استعداد قابل توسعه است و این مهم است. ظرف وجود ما « مانند یک لیوان که مقدار اب برای ان » مشخص است، ظرف وجود ما هم مشخص است، اما ما می توانیم از خدا درخواست کنیم این ظرف بزرگتر شود، دعای« رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي »، خدایا به من شرح صدر بده، یعنی ظرف وجود من را  بزرگ کن. در دعای روز شنبه که انشاء الله مداومت داریم به دعای روزها، می خوانیم «وَأَنْ تَشْرَحَ بِكِتَابِكَ صَدْرِى، خدایا بوسیله قران ظرف وجود من را بزرگ کن. » پس یک راه بزرگ شدن ظرف وجود ما، تلاوت قران است. بعد از این که ظرف وجود ما بزرگ تر شد، دست خود را روبروی خداوند دراز می کنیم و می گوئیم، « وَجِئْنَا بِبِضَاعَةٍ مُزْجَاةٍ فَأَوْفِ لَنَا الْكَيْلَ » خدایا پیمانه ما را پُر کن. پس خواندن خدا با زبان استعداد، یک نوع خواندن خداوند است که ممکن است زبان حرکت نکند، اما استعداد را خدا پرورش می دهد، و همه ما سائل و فقیر هستیم بسوی خدا که استعدادهای ما را پرورش دهد.

نوع دوم خواندن خدا و دعا  زبانِ حال است. خواهران و برادران، گاهی با زبان حال خدا را می خوانیم. بعنوان نمونه شما به مزار شهید حاج قاسم، یا شهدای میناب، یا بر مزار مطهر امام شهیدمان در مشهد الرضا می رویم و یا روضه مناسبی خوانده می شود، انسان حال خوشی پیدا می کند، در ان حال خوش، اگر چه زبان شما چیزی نگوید، درخواستی از خدا مطرح کنیم، به اجابت نزدیک است، ولو استعداد انسان هنوز کامل نباشد و گیرنده موانعی داشته باشد.

نوع سوم خواندن خدا و دعا، زبان گفتار است. ایت الله جوادی املی می فرماید، کسانی که خدا را زبان مقال و گفتار هم می خوانند، خواسته هایشان دو دسته است:

دسته اول: فقط خودِ خدا را می خواهند. بعنوان نمونه، اخر دعای ندبه می خوانیم « وَ أَقْبِلْ إِلَیْنَا بِوَجْهِكَ الْكَرِیمِ » خدایا به ما نگاه کن، فقط می خواهیم خدا ما را نگاه کند. و یا می گوئیم « وَ اقْبَلْ تَقَرُّبَنَا إِلَیْكَ وَ انْظُرْ إِلَیْنَا نَظْرَهً رَحِیمَهً نَسْتَکْمِلْ بِهَا الْكَرَامَهَ مَّ لا تَصْرِفْهَا عَنَّا » خدایا، نگاه رحیمانه. و ویژه به ما داشته باش، تا با ان نگاه رحیمانه ی تو، کرامتی که نزد تو داریم بیشتر شود. ان نگاه رحیمانه را از ما منصرف نکن. پیوسته ما نگاه رحیمانه را داشته باش. موسی کلیم، همین درخواست را از خدا داشت، قران در ایه ١۴٣ سوره اعراف می فرماید « قَالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ » خدایا، به من نگاه کن. در مناجات خمسه عشر که بسیار مناجات های خوبی است، در مناجات سوم که مناجات خائفین است می گوئیم « وَلَا تَحْجُبْ مُشْتاقِيكَ عَنِ النَّظَرِ إِلىٰ جَمِيلِ رُؤْيَتِكَ » خدایا، در حجاب قرار نده، کسانی که مشتاق تو هستند، دوست دارند با چشمِ دل جمال تو را ببینند. شبیه دعای سحر که مکرر خوانده اید « اللّٰهُمَّ إِنِّى أَسْأَلُكَ مِنْ جَمالِكَ بِأَجْمَلِهِ » ایت الله جوادی املی می فرماید، دعا کننده فقط خدا را می خواهد و یا خدا او را نگاه کند. این فوق العاده ارزشمند است

دسته دوم : گاهی اوقات دعا مقدمه است برای یک حاجت، باز در دعای خمسه عشر، انسان از نفس امّاره خودش شکایت می کند و از خدا کمک می خواهد. نفس اماره من را به بدی دعوت می کند، در این دعا می خوانیم « إِلٰهِى إِلَيْكَ أَشْكُو نَفْساً بِالسُّوءِ أَمَّارَةً، وَ إِلَى الْخَطِيئَةِ مُبادِرَةً، وَبِمَعاصِيكَ مُولَعَةً » خدایا شکایت می اورم بسوی تو از دست نفسی که پیوسته ما را به بدی امر می کند و ما را بسوی خطا، سرعت می دهد. در نامه ٣١ نهج البلاغه، امیرالمومنین علی ع به امام حسن ع می فرماید « وَ اعْلَمْ أَنَّ الَّذِي بِيَدِهِ خَزَائِنُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ قَدْ أَذِنَ لَكَ فِي الدُّعَاءِ وَ تَكَفَّلَ لَكَ بِالْإِجَابَةِ وَ أَمَرَكَ أَنْ تَسْأَلَهُ لِيُعْطِيَكَ » پسرم بدان، ان خدایی که خزائن آسمان ها و زمین در دست او می باشد، به تو اجازه داده که او را بخوانی و دعا کنی و کفالت کرده که اجابت کند، دستور داده است که از او بخواهی، تا به تو عطاء کند. این ها زیبائی هایی است که در دعاهای ما امده است.

خلاصه خطبه دوم این است. گاهی دعا به زبان گفتار است، گاهی اوقات به زبان حال و گاهی دعا به زبان استعداد است. ما استعدادهایی داریم و از خدا می خواهیم ان استعدادها پرورش پیدا کند، ولو زبان حرکت نکند. پیامبر ص به اباذر دستور می دهند، ای اباذر، تلاش کن، دعاهای تو، ان زبان استعداد و حالت، بالا بیاید، زبانت گفتارت ولو کم باشد، اثر دارد. می فرماید « يَكْفِي مِن الدُّعاءِ مَعَ البِرِّ ما يَكفِي الطعامَ مِن المِلْحِ  » دعای زبانی و گفتاری، به اندازه نمک غذا باشد، کفایت می کند. تلاش کنیم، زبان حال و زبان استعداد را بالا ببریم. که کمبود زبان گفتار را جبران کند.



خدایا : خانه اخرت همه ما را با اعمال صالح و ایمان اباد بفرما

خدایا : ما را اهل دعا به زبان استعداد، به زبان حال و به زبان مقال و هم دعاهایی که نفسی است و نگاه تو را می خواهیم و هم دعاهای مقدمه ای که حاجتی داریم، می خواهیم رزق ما زیاد شود « وَاجْعَلْ أَرْزاقَنا بِهِ مَبْسُوطَةً » و همه دعاهای مادی و معنوی، ما را  اهل این دعاها قرار بده و مستجاب بفرما



بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيمِ

وَالْعَصْرِ، إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ ، إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ